Koers van John Major anti-Europa baart opzien

LONDEN, 23 MAART. “Indien John Major later dit jaar uit Downing Street gedrukt wordt, zal de dag van gisteren gezien worden als een cruciaal moment in zijn tanende politieke carrière en uiteindelijke val. Zijn beslissing om op de kaart van de Euro-skepticus te gokken, zal hem en de Tory Partij geen goed doen.”

Dat schrijft de politieke commentator van The Times, Peter Riddell, vandaag op de voorpagina van zijn krant over John Majors nieuwe, anti-Europese opstelling in het Britse Lagerhuis. Een koor van liberale commentatoren valt Riddell elders bij. Alleen de oer-Conservatieve Daily Express en de even pro-Conservatieve Daily Telegraph prijzen de premier omdat hij “pal staat voor Groot-Brittannië”.

Op het moment dat Douglas Hurd, minister van buitenlandse zaken, in Brussel vergeefs onderhandelde over handhaving van de sterkte van het vetorecht in een toekomstig Europa van de Zestien, hulde Major zich in Londen in de mantel van voormalig premier Margaret Thatcher. Haar fatale “No,No,No!” over verdere overdracht van Britse soevereiniteit aan Brussel en Straatsburg, vertaalde zich gistermiddag in het Lagerhuis in de uitspraak dat andere staten in Europa Groot-Brittannië bedreigen met “valse dreigementen”. Woordvoerders van de premier legden later uit dat “andere staten” vooral Nederland - normaal een verzoener ten aanzien van Britse moeilijkheden - en België zijn.

Major ging verder tekeer tegen opponenten in eigen land - voor de eerste keer: de pro-Europeanen in zijn partij en de Labour- en Liberale oppositie - die “onze stemmen en ons geld met een streek van de pen willen weggeven”. De premier beloofde dat Groot-Brittannië in Brussel “keihard voor ons eigen belang zal opkomen”. Hij noemde John Smith, de leider van de opponerende Labour Party, “Monsieur Oui, het schoothondje van Brussel”.

De ommekeer van de man die eerder vorig jaar bij de crisis over de ratificate van 'Maastricht', alle kaarten zette op de pro-Europese lijn, heeft hier groot opzien gebaard. Algemeen wordt aangenomen dat de verbijsterende ommekeer in Majors opstelling alles te maken heeft met het verwachte desastreuze resultaat van de Europese verkiezingen voor zijn partij.

De pro-Europeanen in Majors achterban vrezen dat de premier besloten heeft dat zijn redding alleen nog ligt in het spelen van de anti-Europese kaart. De hoop zou dan zijn dat kiezers zich massaal voor de Tories zouden uitspreken, omdat die partij gezien wordt als de enige in Groot-Brittannië die vecht voor “het nationaal belang”. Labour en Liberalen zijn onverdeeld voorstander van een verenigd Europa.

Meer afstandelijke analisten spreken van een politiek leider die kennelijk bereid is zijn principes - if any - te verkwanselen om kost wat kost aan de macht te blijven. Zij voorspellen dat de Conservatieve leider zich na de Europese verkiezingen weer zal bekeren tot een meer verzoenend standpunt ten opzichte van de Europese partners, teneinde niet alle invloed te verliezen “in het hart van Europa”.

“Ik voelde me lijfelijk misselijk worden”, citeert The Independent vanmorgen een pro-Europees Conservatief Lagerhuislid over Majors ommekeer. De pro-Europeanen hebben zich op last van de partijleiding tot nu toe stil gehouden tegenover het toenemend verbaal geweld waarmee de rechtse anti-Europese factie in de partij de show probeert te stelen. In de aanloop tot de Europese verkiezingen is openlijke ruzie minder gewenst. Maar als Majors optreden van gisteren een openlijk kiezen van de anti-Europa-opstelling betekent, dan zullen de pro-Europeanen het op hernieuwd uitbreken van de factiestrijd in de partij laten aankomen, zo hebben ze gewaarschuwd.

De politiek commentator van The Independent, Andrew Marr, beschuldigt Major in zijn krant van “gewetenloze, gevaarlijke, synthetische politiek van het ergste soort”. En hij vervolgt: “Major heeft misschien het gevoel dat hij niets meer heeft te verliezen. Dit mag een naïeve, mogelijk impertinente vraag zijn: maar zijn zelf-respect dan?”