Forens laat zich niet winnen voor de carpoolstrook

MUIDEN, 23 MAART. Al voor de brug stokt het verkeer. Even over achten houdt een politiewagen met blauw zwaailicht de rijen auto's om onduidelijke redenen op. Bumper aan bumper schuiven we richting knooppunt Muiderberg. Een enkele jaloerse blik naar links, waar het verkeer voor Amersfoort en voor de carpoolwisselstrook voorbij schiet.

Bijna vijf maanden is de extra rijstrook voor carpoolers tussen Almere en Diemen nu open, en de discussie erover is nog steeds niet geluwd. Toen door een ongeluk de file op de A1 naar Amsterdam gisterenmorgen extra aanzwelde, waren de forenzen het beu. En masse reden ze de wisselstrook op, onder toeziend oog van de politie, die het uiteindelijk goed vond. Ze kon ook niet anders.

Vandaag geen burgerlijke ongehoorzaamheid. Na de aftakking van de wisselstrook zijn we weer onder elkaar, eenzame forenzen, elk in hun eigen blikken domein. Het is twaalf over acht. Harder dan twintig kilometer per uur gaat het niet. Vier minuten later staan we stil, vlak voor het benzinestation Hachelaar. Tientallen auto's schieten uit de file, over het parkeerterrein van het benzinestation, om tweehonderd meter verder weer in te voegen. De natuur van de automobilist verzet zich nu eenmaal tegen stilstaan.

Drie minuten later worden we echter alweer gedwongen tot zo'n tegennatuurlijke daad. We staan weer stil, ditmaal bij de afslag Muiden/Weesp. Rond deze tijd bevatten opmerkelijk veel auto's twee personen. Eén passagier en een betonnen muur scheidt hen nog van het paradijs links, waar honderden meters asfalt er uitnodigend leeg bij liggen. Precies zes minuten later voegt het verkeer van de wisselstrook zich weer in de drie rijen dikke file. Uit die file schieten meteen enkele auto's naar links, om via de uitloop van de wisselstrook nog een paar lotgenoten in te halen. De winst van die manoeuvre wordt uitgedrukt in seconden.

De agressieve inhaler moet het in dit opzicht ruimschoots afleggen tegen de carpooler, die allang voordat de eigenlijke wisselstrook begint, met een gangetje van zeventig afscheid neemt van file. De rijbaan moet nog evenworden gedeeld met enig verkeer naar Amersfoort. Dan buigt de wisselstrook scherp naar rechts af. Een kleine afdaling volgt. Waar het verkeer vanaf de A1 de strook opkomt staat een motoragent de inzittenden te tellen. Elke dag worden wel een stuk of vier mensen bekeurd omdat ze alleen of met zijn tweeën in de auto zitten, aldus de divisie mobiliteit van het Korps Landelijke Politiediensten, zoals de algemene verkeersdienst tegenwoordig heet. Toen de strook werd geopend waren dat er nog tien per dag. De intensieve surveillance helpt, meent de voorlichter van het korps.

De strook zelf heeft geen snelheidsaanduiding. De gele bordjes 100 gelden voor de naastgelegen A1. Wij houden 100 aan, maar het achteropkomend verkeer wil sneller. De weg voor ons is leeg, zover het oog rijkt. Moeiteloos glijden we langs de stilstaande auto's, die zich vooral bij de Hollandse brug ophopen. Na de brug gaat het verkeer op de A1 sneller, en vallen er grote gaten in de file. Bij het invoegen aan het eind van de wisselstrook is het oppassen geblazen, want plotseling schieten auto's uit de file voor je neus langs. Negen minuten bedraagt de winst van de carpooler.

Op 27 oktober vorig jaar, de eerste dag dat de carpoolwisselstrook open was, bedroeg de gemiddelde tijdwinst voor de carpooler in de ochtendspits veertien minuten. Die winst varieerde wel sterk met het tijdstip, en dat is nog steeds het geval.

De afgelopen weken maakten elke morgen op werkdagen tussen half zes en tien 935 tot 1242 auto's en bussen gebruik van de strook. Op 15 maart gingen er 1374 over, maar toen bleef de strook een uur langer open. Rijkswaterstaat turft elke dag, al sinds de opening. De eerste dagen gingen er meer dan 1300 auto's over, maar toen de nieuwigheid eraf was nam het carpooltoerisme snel af. Sindsdien is ruim duizend auto's per ochtend normaal. Bij een vaartje van honderd heeft elke auto op de strook meer dan een halve kilometer leeg asfalt voor zich, honderd keer zo veel als in de file ernaast.

Dit uitzicht is kennelijk niet aantrekkelijk genoeg om meer mensen tot het gebruik van de strook te verleiden. De afgelopen vier maanden heeft geen noemenswaardige toename van het aantal gebruikers te zien gegeven. Is het experiment daarmee mislukt? Volgens de Telegraaf wel. De krant voert al weken een campagne om de strook voor alle verkeer open te stellen en heeft vanmorgen een 06-nummer geopend waar lezers hun mening kunnen ventileren.

Volgende week publiceert het ministerie van verkeer en waterstaat een interim-rapportage over het gebruik van de strook. Beleidsmatige consequenties zullen daaruit echter niet worden getrokken. Minister Maij-Weggen heeft in antwoord op kamervragen reeds laten weten geen aanleiding te zien om de criteria voor toelating tot de strook te herzien. Pas aan het eind van dit jaar zal de balans worden opgemaakt. Dan moet ook duidelijk worden of er meer van dit soort stroken in Nederland moeten worden aangelegd. In de Verenigde Staten ligt al meer dan 1500 kilometer carpoolstrook.

Het experiment op de A1 is vooral bedoeld om het carpoolen te stimuleren, en niet om de files terug te dringen. Dat het aantal auto's dat gebruik maakt van de strook te klein is om een substantieel effect op de lengte van de file ter plekke te hebben, is voor de minister dan ook geen bezwaar. Zij wil het volk aan het carpoolen hebben. Daarvoor lanceerde het ministerie vorig jaar samen met de ANWB de campagne 'vul die legen stoelen, ga poolen'. Tevens werden er in de buurt van opritten van snelwegen op meer dan veertig plaatsen carpoolpleinen aangelegd, waar meerijders elkaar kunnen oppikken.