Brandkasten kraken zonder explosieven of branders

Underworld, BBC1, 22.30-23.20u.

In buien van opmerkelijke openhartigheid vertellen voormalige Britse misdadigers over hun zonden in Underworld, een zesdelige documentaire-serie over de geschiedenis van de georganiseerde misdaad in Engeland, waarvan de BBC vanavond het laatste deel uitzendt. Een enkeling doet dat vanuit het buitenland, ongrijpbaar voor de lange arm van de Britse justitie. Zoals de zestig-jarige man die terugblikkend op zijn bendeverleden vertelt over de toen gangbare martelpraktijken waaraan rivalen ten prooi vielen. Gevangen genomen soortgenoten werden eerst volgegooid met sterke drank en kalmerende middelen, zodat ze minder weerstand boden en gemakkelijker te pijnigen waren. Het bendelid dat bij een rivaliserende soortgenoot met een nijptang de tenen afkneep, vertelt het nu, decennia later, alsof het een jeugdzonde betreft. Berouw toont hij allerminst. Ook andere ex-criminelen laten zich daar moeilijk op betrappen. Wel zijn ze scheutig met schitterende one-liners, die in menig filmscript niet zouden misstaan: “Killing people is easy in books, but when it comes down to it, it's a different ballgame.”

De eerste afleveringen van Underworld lieten bijna vertederende ex-misdadigers zien. Een inmiddels bejaarde brandkastkraker vertelde hoe gemakkelijk het voor de Tweede Wereldoorlog was om een brandkast open te krijgen. Op simpele wijze werd de achterwand weggehaald. Pas later kwamen de branders en de explosieven eraan te pas. Het beroven van een bank was in de jaren zestig en zeventig kinderspel. “Het was alsof je snoep van een kind afnam”, zegt een voormalige bankrover. Zijn collega Eric Mason vertelt dat hij in zijn geweer met afgezaagde loop patronen met rijstkorrels had gestopt. Eén schot was voldoende om klanten en bankpersoneel de stuipen op het lijf te jagen. “Je hoefde alleen maar over de toonbank te springen en je had 30.000 tot 40.000 grand te pakken”, zegt een ander uit het métier. Een bankroof in de zomer van 1972 in Londen duurde 90 seconden en leverde 138.000 pond op. De grootste bankroof tot dan toe, twee jaar eerder in Bournemouth, leverde 238.000 pond op. Volgens een van de daders, Don Barret, was het 'a piece of cake'.

Gewapende overvallen werden steeds riskanter; de zware straffen stonden voor veel misdadigers niet meer in verhouding tot de soms geringe buit. Boeven maakten een kosten-batenafweging en zochten hun heil in de drugshandel, de bedrijfstak die vanavond aan bod komt. Daarmee is het hele misdaadspectrum behandeld, van aimabele juwelendieven tot gewetenloze moordenaars.

Voor het grootste deel bestaat de serie uit oral history, gelardeerd met veel zwart-witbeelden van politie-onderzoek op de plaats van de misdaad en becommentarieerd door de rauwe stem van acteur Bob Hoskins. Meestal gepensioneerde politiemensen vertellen vanaf de goede kant van de streep over bepaalde zaken, terwijl voor reacties van slachtoffers voornamelijk uit het rijke BBC-archief is geput. De ijzersterke documentaire-serie laat zien dat misdadigers soms weer rechtschapen burgers zijn geworden, financieel terug bij af. Een van de leden van de bende die de Grote Treinroof in 1963 uitvoerde, heeft nu een bloemenstalletje buiten Waterloo Station.

    • Ward op den Brouw