Verkiezingen Italie; Milaan; Lega Nord bestrijdt bondgenoot

MILAAN, 19 MAART. “Ik begrijp er niets meer van”, zegt een jonge vrouw op het Domplein in Milaan, terwijl om haar heen de duiven opvliegen. “Bossi is in deze campagne niet zijn vijanden aan het aanvallen, maar zijn bondgenoten, Berlusconi. Volgens mij is hij bang.”

“Dit gaat helemaal verkeerd”, zegt een man met een Frank Zappa-baardje. “Ze moeten bondgenoten zijn tegen links en in plaats daarvan zijn ze in eigen huis ruzie aan het maken.”

Umberto Bossi, leider van de federalistische partij Lega Nord, heeft de kiezers in zijn district, Milaan-centrum, in grote verwarring gebracht. In deze verkiezingscampagne lijkt hij maar één vijand te hebben: zijn bondgenoot Silvio Berlusconi.

Keer op keer haalt hij fel uit naar zijn politieke partner, met wie hij in Noord-Italië een verkiezingsalliantie is aangegaan. Berlusconi is een voortzetting van het oude bewind, roept Bossi. Hij wijst op de banden die hebben bestaan tussen Berlusconi en leden van de verboden vrijmetselaarsloge Propaganda Due - Berlusconi zegt dat hij het aanvraagformulier voor het lidmaatschap meteen heeft teruggestuurd. Hij voorspelt dat Berlusconi zijn belofte van een miljoen nieuwe arbeidsplaatsen niet kan waarmaken. “Dat zijn beloftes die wij nooit zouden doen. Het is alsof je pakken wasmiddel wilt verkopen”, zegt Bossi. “Een miljoen arbeidsplaatsen beloven in zo'n wanhopige situatie is duidelijk een manier van campagne voeren in de oude stijl.”

Zijn linkse tegenstanders hadden het niet beter kunnen zeggen. De Lega Nord maakt op allerlei manieren duidelijk dat ze tegen wil en dank een verbond met Berlusconi heeft gesloten. Bossi heeft alle partij-afdelingen een brief geschreven, waarin wordt geadviseerd tegen gezamenlijke verkiezingsmanifestaties. Het is niet Forza Italia, maar Farsa Italia, roept Bossi. En in een verwijzing naar het gebruik van televisie door Berlusconi: “Om stemmen te winnen is het niet genoeg om helemaal opgedoft op tv te verschijnen, als God de vader tussen blauwige wolkjes.”

Dat niet alles pais en vree zou zijn in het 'blok van de vrijheid', zoals de rechtse alliantie zich noemt, was ingecalculeerd. Berlusconi en Bossi zouden het noorden voor hun rekening nemen, Berlusconi en Fini van de neofascistische Nationale alliantie het zuiden. Bossi en Fini zijn als water en vuur: de een wil van Italië een federale staat maken, de ander zet de Italiaanse eenheid bovenaan in zijn programma. Maar dat Bossi zo hard Berlusconi onder vuur zou nemen, komt ook voor de leiding van Forza Italia, die wel wist dat ze met een grillige politicus in zee ging, als een verrassing.

Het is de prijs die Forza Italia betaalt voor zijn succes in de opiniepeilingen. Berlusconi en Bossi vissen in het noorden in dezelfde vijver, en daarbij heeft Berlusconi (nog steeds volgens de peilingen) meer succes. Bossi probeert nu kiezers terug te winnen door te zeggen dat wie echte verandering wil, alleen maar op de Lega kan stemmen.

De Lega Nord heeft een enorm krediet opgebouwd onder de kiezers in het noorden. Zij heeft vorm en richting gegeven aan het verzet tegen het inefficiënte en corrupte bestuur. Maar door de intrede van Berlusconi in de politiek is de partij van twee kanten onder druk gekomen. Het radicale deel dat de nadruk legt op een volledige vernieuwing en federalisme tout court, begrijpt niet waarom Bossi zich heeft ingelaten met Berlusconi. “Wat hebben wij met die man te maken,” zegt een leghista pur sang op het Domplein. “Berlusconi is een vriend van Craxi.”

Aan de andere kant beginnen kiezers die de afgelopen jaren op de Lega hebben gestemd, zich te ergeren aan het grillige optreden van Bossi, aan de rauwe toon van zijn protest. Toen de Lega Nord de enige protestpartij was, het enige nieuwe element in de politiek, hebben kiezers die niet op links wilden stemmen en niet op de traditionele regeringspartijen, zich achter de Lega geschaard. Het was de enige manier om te protesteren. Een aantal van hen nam het federalisme van de Lega op de koop toe.

Nu het uur van de traditionele regeringspartijen, christen-democraten en socialisten, heeft geslagen, is dat protest minder hard nodig. De Lega Nord was in eerste instantie een protestpartij, nu is zij allereerst een federalistische partij. Zij heeft als 'nieuwe' partij gezelschap gekregen van Forza Italia, met dezelfde nadruk op een liberaal economisch beleid, maar gematigder, vóór meer regionale autonomie maar uitdrukkelijk tegen de opsplitsing van Italië.

“Bossi heeft laten zien dat hij het oude regime kan afbreken, Berlusconi heeft aangetoond dat hij als ondernemer iets kan opbouwen. Ik wil hem als politicus ook een kans geven”, zegt een man die aankondigt de overstap te maken. “Berlusconi heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat er een rechts blok is gekomen. Zonder hem was rechts verdeeld gebleven en hadden de progressieven zonder problemen de verkiezingen gewonnen.”

Zijn vrouw vertelt op links te stemmen omdat ze Berlusconi wantrouwt. “Hij is ongetwijfeld een goede ondernemer, maar we moeten nog afwachten of hij ook een goede politicus is. Ik denk wat velen denken dat hij voornamelijk zijn eigen belangen wil verdedigen.”

Bossi is bang dat Berlusconi er met de buit vandoor gaat terwijl hij jarenlang de oorlog tegen het oude bestel heeft gevoerd en Berlusconi intussen zijn contacten in Rome gebruikte om zijn media-imperium te verdedigen. Daarom probeert Bossi het eigen karakter van de Lega te onderstrepen.

Dat is ook belangrijk voor de periode na de verkiezingen. De Lega komt daar hoe dan ook versterkt uit. Rechts staat op winst, en zeventig procent van de gezamenlijke kiesdistricten in het noorden komt van de Lega, dertig procent van Forza Italia. Maar een kwart van de zetels in de Kamer van Afgevaardigden en Senaat wordt verdeeld volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. En als daarbij duidelijk wordt dat de aanhang voor de Lega aan het afkalven is, heeft Berlusconi argumenten om tegen Bossi te zeggen dat hij niet teveel eisen kan stellen. Na de verkiezingen gaan we eens rekenen, zo heeft Berlusconi al gewaarschuwd.

“Berlusconi is met een lege doos gekomen en wij hebben die gevuld”, zegt een Lega-aanhanger wat verbitterd. “Wij waren al jaren bezig en nu wil hij met de eer gaan strijken.”

Berlusconi heeft geprobeerd de gemoederen te sussen. Dit hoort nu eenmaal bij een campagne, zei hij, maar mijn bondgenoten zijn “vlees van mijn vlees en bloed van mijn bloed”. Maar toen Bossi via de media antwoordde dat Berlusconi niet moest denken dat hij de vampier kon spelen, werd het ook de eeuwig glimlachende Berlusconi even teveel. “Soms heeft wat Bossi zegt kop noch staart”, zuchtte hij.

Veel mensen vragen zich hardop waarom de Lega Nord zich heeft verbonden met een partij die hij nu zo fel aanvalt. “Wij waren gedwongen om met Forza Italia in zee te gaan”, zegt een lokale Lega-leider. “Wij hadden geen tv-zenders, geen journaal. Op de Rai kunnen we ook niet rekenen, want die is na de ineenstorting van de DC en de socialisten helemaal op de hand van de PDS. Als wij dit niet hadden gedaan, was Berlusconi met Segni in zee gegaan en zouden wij geïsoleerd zijn geraakt.”

Dat is een verwijzing naar de onderhandelingen in januari. Volgens de reconstructie van Bossi was Berlusconi van plan een alliantie aan te gaan met het centrum, met de voormalige christen-democraat Mario Segni die een beweging voor staatsrechtelijke vernieuwing leidt, en met de Italiaanse Volkspartij (PPI), geboren uit de as van de Democrazia cristiana. “Op die manier zou heel de politieke klasse uit het verleden worden recycled”, aldus Bossi in een interview met de Corriere della Sera.

Dat project is mislukt. Daarop heeft Berlusconi geprobeerd een alliantie Segni-Lega-Forza Italia te vormen, “waarbij wij in een hoek zouden worden gedrukt”, vervolgt Bossi. De Lega heeft toen net gedaan alsof zij een alliantie met Segni wilde sluiten, maar liet die nog dezelfde week springen omdat zij er niet op Segni's voorstel wilde ingaan om de alliantie uit te breiden met de PPI. Berlusconi stond toen voor het blok en kon alleen nog maar met ons, zegt Bossi. “En zo is Berlusconi in de dwangbuis terecht gekomen van de zeventig procent van de kandidaten voor ons.”

“Volgens mij is Bossi defensief bezig en heeft hij geen toekomst”, zegt een van de passanten op het Domplein. “Samen zullen de Lega en Forza Italia wel winnen hier in Milaan. Maar ik zie niet hoe ze samen kunnen regeren. Ze maken nu al ruzie over de vraag wie er premier moet worden. Bossi heeft weinig perspectief. De Lega Nord is als een vuur dat heel hard heeft gebrand maar al snel weer zal uitgaan.”

    • Marc Leijendekker