In de wurggreep van het thuislozenpension; Lijdzaam aan de grond

Wie zich overlevert aan het regime van een particulier pension voor dak- en thuislozen, dient zijn uitkering direct op rekening van de pensionhouder te laten storten. In ruil daarvoor heeft men een dak boven het hoofd en dagelijke een warme maaltijd. Het gebrek aan controle doet de Centrale Riagg-Dienst al jaren verlangen naar uitbreiding van gesubsidieerde opvang. Er doen verhalen de ronde over uitbuiting, verwaarlozing en mishandeling. 'De eigenaars klagen dat ze niet worden erkend. Maar omgekeerd willen ze ook geen enkele bemoeienis van buiten.'

De namen van Arie, Henk en Theo zijn om reden van privacy gefingeerd

Particuliere pensions

Bijna zolang de term daklozen bestaat, specialiseren particulieren zich in het huisvesten van zwervers, thuislozen en andere aan lager wal geraakten. Aan het begin van de jaren zeventig kwamen er wantoestanden aan het licht in de zogeheten 'gastarbeider-pensions'. Buitenlandse arbeiders werden voor woekerbedragen in benauwde, brandgevaarlijke kamertjes gehuisvest. Daartegen kwamen strengere regels die ook golden voor de particuliere pensions voor daklozen en zwervers. Dat was in de 'welzijnsjaren' zeventig. Met voorzieningen werd toen getracht ongelijkheden glad te strijken en onaangepasten in het gareel te krijgen. Met opvang, hulpverlening en sociale zekerheid zou de overheid de zwervers en daklozen koesteren. De commerciële pensions zouden dan vanzelf hun deuren sluiten, zo was de gedachte.

Maar in een tijd van privatiseren en besturen op afstand komen steeds meer mensen tussen de wielen van de verzorgingsstaat. “Mensen vergeten een stempeltje, raken een formulier kwijt, kennen de weg niet meer en vallen dan buiten boot”, zegt onderzoeker Leon Deben. Ongeveer 10 procent, becijferde het sociologisch instituut van de Universiteit van Amsterdam onlangs.

Uit de gemeentelijke nota's spreekt nu de angst voor 'overzorg'. “Wij accepteren dat mensen een zwervend bestaan leiden en wij accepteren dat mensen met rust gelaten willen worden”, zo luidt het nieuwe uitgangspunt van de gemeente. Er moet een 'zorgpakket' komen waarbij de 'eigen verantwoordelijkheid' van de zwerver weer centraal staat. “En die pensions vervullen daarbij een belangrijke taak”, zegt de woordvoerder van de Amsterdamse wethouder van maatschappelijke dienstverlening Ada Wildekamp. Het gemeentebestuur 'piekert er niet over' de pensions te sluiten: “Wij juichen het particulier initiatief juist van harte toe.”