Grensgebied

H. Hendrickx en H. Derckx: De Groene Grens, die Grüne Grenze. Een verkenning van de Nederlands-Duitse grensstreek; 178 blz., Stubeg, ƒ 37,95

In de jaren 1865-1914 bestond er een spoorverbinding tussen het Nederlandse Zevenaar aan de noordzijde van de Rijn en Kleve in Duitsland aan de zuidkant. Het traject maakte tot 1887 deel uit van de lijn Amsterdam-Keulen. Iets ten oosten van Spijk, waar de Rijn ons land binnenkomt, werd een treinveer onderhouden: de wagons werden op een veerpont gerangeerd en overgevaren. Vlak over de grens is de oude spoordijk nog goed herkenbaar in het landschap, maar het meest opmerkelijke relict ligt bij het Duitse Griethausen. Op hemelsbreed minder dan twee kilometer van Nederlands grondgebied ligt nog de complete oude spoorbrug over de Griethauser Alterhein, een van de voormalige rivierbeddingen in dit gebied. Of de auteurs dit industrieel-archeologisch monument hebben bezocht, valt te betwijfelen; zij spreken slechts over “rails op pijlers enkele meters boven de weilanden”. De spoorbrug is vrij gemakkelijk te bereiken, ook omdat de zuidelijke spoordijk als fietspad is ingericht.

Er zijn in ons land talloze routes uitgezet waarop de wandelaar wordt verondersteld van de ene gemarkeerde paal naar de volgende zijn weg te vinden. Soms blijkt een uitgezet parcours echter meer te leiden tot intensief spoorzoeken dan tot het bedoelde onbezorgde ommetje. Hendrickx en Derckx kozen zelf voor een speurtocht van paal naar paal langs onze Duitse grens van het Drielandenpunt op de Vaalserberg naar Nieuwe Statenzijl aan de Dollard, een afstand van 584 km. Hun stonden topografische kaarten ter beschikking, waarop behalve de grens ook de palen staan ingetekend, maar probeer al die honderden markeringen eens te vinden. De schrijvers zijn er ook niet in geslaagd, maar als bewijs van hun geslaagde verkenningen voegden zij een groot aantal situatiefoto's van grenspalen toe. Helaas verzuimden zij aan te geven wat de afbeeldingen voorstellen. Het gemis van een literatuurlijst doet zich soms eveneens voelen, maar het boek heeft ook geen wetenschappelijke pretentie. De auteurs doen verslag van landschappelijke en biologische kwaliteiten van het grensgebied en larderen hun verhalen met aardige en minder leuke wetenswaardigheden.

Het werk is doorspekt met historische en historisch-topografische bijzonderheden, doch het mist af en toe wel de spanning die dit grensgebied vroeger zeker heeft gekend. Zo was Twenthe al in de Middeleeuwen een doorgangsgebied voor handelsverkeer en vele kooplieden trokken er via de zogenaamde Hessenwegen doorheen. Een van die wegen was de Vrijdijk, voorheen ook Rammelhaarweg genoemd. Deze weg vormde tot 1949 over een aantal kilometers de grens en het gebruik ervan was voor de ingezetenen van beide staten “zoo wel commercieel als in andere opzigten” vrij. Het riekt naar spanning en sensatie, naar smokkelaars en koddebeiers, zeker ook omdat de schrijvers de alinea beginnen met: “Het verhaal van de afgebrande douanehut en de gebroken Grenspaal 24 vormt een waardig begin van de Vrijdijk”. Maar het verhaal gaat als een nachtkaars uit met de mededeling dat douaniers elkaar met lichtsignalen waarschuwden. Illegaal grensoverschrijdend vleesverkeer vinden we thans bij grenspaal 418 ten noorden van Roermond. Schrikdraad weert hier Duitse wilde zwijnen van Nederlands grondgebied, maar een boer groef een geul onder de draden door om zijn Nederlandse varkens van de Duitse modder te laten genieten. Tal van andere typische grensproblemen en -rariteiten passeren de revue, waarbij ook het verschil in landschap en de talloze doodlopende wegen aandacht krijgen. De lezer wordt echter vreemd genoeg nergens aangemoedigd de lange wandeling zelf te ondernemen. Integendeel: er zijn vijf beschreven auto-, fiets- en looproutes opgenomen die wel het grensgebied betreffen, maar niet speciaal de grenslijn. Voor wie de tocht, of een deel ervan, wel wil maken zijn de betrokken kaartfragmenten op schaal 1 : 50.000 in zwart-wit opgenomen. Voor de ondernemende geesten is er een lijst van musea en andere wetenswaardigheden met openingstijden, telefoonnummers, prijzen enz. Een boekje dat je op het spoor zet om zelf eens te gaan spoorzoeken.