Russisch zelfbewustzijn verontrust Israel; Moskou eist 'recht op initiatief'

TEL AVIV, 18 MAART. Jeruzalem maakt zich zorgen over de zich aan het Amerikaanse monopolie in het Midden-Oosten onttrekkende Russische diplomatie. De unieke combinatie van de na-werking van de Golf-oorlog op de diplomatieke constellatie in het Midden-Oosten en de verlamming van de Russische invloed in dit deel van de wereld als gevolg van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie schiep volgens de Israelische leiders een gunstig klimaat voor het in Madrid gelanceerde vredesinitiatief. Met de Verenigde Staten, Israels bondgenoot, in een leidende positie voelde de sterk op Washington georiënteerde premier Yitzhak Rabin zich sterk genoeg om vredesrisico's te dragen.

De herverschijning van de steeds zelfverzekerder Russische diplomatie op het toneel van het Midden-Oosten doet de laatste tijd in Jeruzalem dan ook heel wat wenkbrauwen fronsen. Plotseling doemt weer het beeld op van de Russische beschermheer van de Arabieren tegen wie Israel zo lang heeft moeten optornen. Even plotseling krijgt de Arabische diplomatie weer tactische en misschien zelfs strategische diepte in de Russische uitgestrektheid, die de afwikkeling van het vredesproces kan vertragen.

Het klassieke scenario van Arabische landen die Washington en Moskou tegen elkaar uitspelen op rekening van de joodse staat doemt in Jeruzalem weer op. Daarom werd in Israel voordat premier Yitzhak Rabin eerder deze week naar Washington vloog van een “gevaarlijke situatie” gesproken. Staande naast president Bill Clinton zei premier Rabin dat het “vredesraam minder ver open staat dan ik had gedacht”. Dat was niet alleen een referentie aan het effect van het door een joodse kolonist aangerichte bloedbad in Hebron, maar eveneens aan zijn zorgen over de nieuwe Russische diplomatieke rol in het Midden-Oosten. President Clinton liet ook wat van zijn twijfel doorschemeren over de rol die de Russische co-sponsor van de Madrileense vredesconferentie de komende weken in het Midden-Oosten zal spelen.

Het recente bezoek van de Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev aan Jeruzalem en daarop volgende stop bij PLO-leider Yasser Arafat in Tunis heeft Rabins wantrouwen in de Russische diplomatieke manoeuvres in het Midden-Oosten eerder vergroot dan verkleind. Hij heeft weliswaar een uitnodiging om naar Moskou te komen, kort na Yasser Arafat, aanvaard maar dat is meer een gebaar van goede wil aan het adres van Rusland dan Israelische bereidheid om de Russische diplomatie een grotere rol in het vredesproces te laten spelen.

De tekenen van Israelische ongerustheid zijn door Aleksandr Bobin, de Russische ambassadeur in Tel Aviv, haarscherp opgevangen. In een opmerkelijk artikel in het blad Yediot Ahronot onder de kop “Rusland keert terug”, probeerde hij gisteren het Israelische onbehagen weg te nemen. Rusland streeft in de eerste plaats naar een rechtvaardige en stabiele vrede in het Midden-Oosten en, zo schreef de ambassadeur, is niet uit op een opgelegde oplossing. Ook is zijn land absoluut niet van plan met de VS te concurreren betreffende de oplossing in het Midden-Oosten. Op Rusland kan men vertrouwen, maar men kan niet verwachten dat het zich van initiatieven onthoudt.

Wie had gedacht Rusland ervan had afgezien een rol op het wereldtoneel te spelen heeft zich volgens ambassadeur Bobin deerlijk vergist. “In de verre en nabije wereld leeft de veronderstelling dat Rusland niet langer een rol speelt in de wereldpolitiek en dat ongestraft op zijn tenen kan worden gestapt. Het is waar, dat was zo. Maar zo moet het niet zijn en zo zal het niet meer zijn.”

Ambassadeur Bobin liet heel duidelijk uitkomen dat Rusland graag zijn wapenleveranties aan de landen in het Midden-Oosten wil hervatten. Volgens de Israelische pers heeft Rusland reeds met Syrië een overeenkomst voor de levering van moderne wapens getekend. Volgens Bobin bedraagt de Russische wapenexport naar het Midden-Oosten nog slechts tien procent van de export ten tijde van het bestaan van de Sovjet-Unie. “En wat is het resultaat? De wapenexport in de wereld is niet kleiner geworden. Tot blijdschap van Ruslands nieuwe vrienden verloor Rusland een groot deel van zijn traditionele afzetgebieden (voor wapens), dat wil zeggen winsten.”

Kennelijk ter rechtvaardiging van de nieuwe Russische politiek liet ambassadeur Bobin daarop volgen dat Rusland veel wapenproduktieprogamma's heeft laten vallen en begonnen is met het ontmantelen van zijn militaire industrieën. “Maar als ik me niet vergis hebben dezelfde nieuwe vrienden dit voorbeeld niet gevolgd en maken zij geen haast hun defensiebegrotingen en legers in te krimpen.”

Rusland heeft volgens de ambassadeur nationale en politieke belangen die het met alle middelen moet beschermen met inachtneming van het internationale recht. “De Russische diplomatie zal oplettender zijn en haar belangen feller verdedigen”, aldus ambassadeur Bobin.

Dit is het derde artikel in een reeks over de Russische buitenlandse politiek. De andere verschenen op 16 en 17 maart.

    • Salomon Bouman