De oograce

John Yeoman & Quentin Blake: De zingende schildpad en andere volksverhalen over dieren. Vert. Huberte Vriesendorp. Uitg. Fontein, 95 blz. Prijs ƒ 27,50

Yvonne Djah Bélinga: Koeloe schildpad en ander verhalen uit Kameroen. Ill. Marianna van Tuinen, vert. Marianne van Meeuwen. Uitg. La Rivière & Voorhoeve, 85 blz. Prijs ƒ 24,90

Het is prettig als de wereld een beetje verklaard wordt, want er zijn raadsels genoeg. Hoe komt de schildpad aan zijn schild, de adelaar aan zijn kromme snavel, de olifant aan zijn lange snuit en waarom lust een havik zo graag een kuikentje? Dat zouden we wel eens willen weten. Het is ons trouwens al vaak verteld, maar we zijn het weer vergeten. Twee bundels met volksverhalen over dieren zijn bereid het geheugen wat op te frissen: het ene is De zingende schildpad en andere volksverhalen over dieren, verhalen uit Tibet, Spanje, Ghana, Papoea Nieuw Guinea etc. verteld door John Yeoman en heerlijk geïllustreerd door Quentin Blake, het andere is Koeloe schildpad en andere verhalen uit Kameroen, verteld door Yvonne Djah Bélinga en verlucht met nogal stijve tekeningen van Marianna van Tuinen.

De vraag naar het schildpaddenschild is duidelijk nogal prangend, want beide boeken laten zich erover uit. In Kameroen wordt het schild opgevat als een straf, Koeloe kan niet goed met al zijn vrouwen overweg en niet voor zijn kinderen zorgen en daarom hoort hij op een dag een stem zeggen: “Beste Koeloe-de-schildpad, we hebben je een mooi uiterlijk gegeven, we hebben je slim gemaakt en geliefd bij de meisjes. En wat heb jij daarmee gedaan? Je hebt jezelf ongelukkig gemaakt. Vanaf nu nemen we je die voordelen af. Je schild zal steeds zwaarder worden en harder dan steen, zodat je het niet stuk kunt slaan. Zorg nu maar dat je het redt met al die kinderen. Vaarwel Koeloe-de-schildpad, deze stem zul je ook nooit meer horen.” Ik vind dat, eerlijk gezegd, een onbevredigende verklaring. Straf krijgen omdat je niet gelukkig bent, van een 'we' die verder onbekend blijft - de goden? de grote dierenmakers? de bosgeesten? - en dan nog zo'n rare straf die het nog moeilijker zal maken om voor de kinderen te zorgen, die trouwens op hun beurt aan hetzelfde euvel van het te zware schild zullen gaan lijden, nee. In Kameroen doen ze maar wat.

Dat geldt ook voor de andere Kameroense verhalen. Misschien zijn ze eigenlijk heel leuk en alleen maar door niet zo'n begaafde vertelster naverteld, maar ze hebben dikwijls mallotige redenen waarom iets is zoals het is, de dieren zijn vaak te dom voor woorden, de afloop zie je al op kilometers afstand aankomen. Houterige verhalen zijn het, die uitstekend passen bij de houterige plaatjes.

Heel anders is het gesteld met de verhalen in De zingende schildpad. Die zijn gruwelijker, spannender, eigenaardiger en op die speciale sprookjesachtige manier geheimzinnig. Hoe de coyote aan zijn gele ogen is gekomen bij voorbeeld, niet een vraag die meteen als enorm dringend gevoeld wordt, is toch een geschiedenis om kennis van te nemen. Het is namelijk zo gegaan: Twee oude raven hielden een oograce. “Dat deden ze zo: een van hen wees met zijn snavel op een rotspunt op de helling aan de overkant van het ravijn en kraste dan:

Zoals raven vliegen zo zeker en vlug,

vliegen mijn ogen naar die rots en terug.

Daarbij liet hij zijn kop zakken, boog zich voorover en perste uit alle macht tot hij - 'plop' - zijn ogen uit zijn oogkassen liet springen, over de vallei suizen en om de rotspunt heen- en weer terugvliegen.''

Zoiets is de moeite van het weten waard. Dat raven dat doen! Enfin, de coyote komt langs, wil ook meedoen, de raven ploppen zijn ogen eruit en als die in peilloze vaart rondsuizen vangen ze ze op en slikken ze in. Arme coyote. Hij struikelt blind weg en behelpt zich met twee bessen. Sindsdien zien coyotes niet meer zo goed en hebben ze gele ogen. “Zo is het en niet anders.”

Er valt veel meer uit dit boek te leren (hoe de schildpad aan zijn schild komt bij voorbeeld) maar er staan ook verhalen in die een moraal of een levensles verkondigen. Dat is altijd nuttig. Je kunt er bijvoorbeeld uit leren dat je altijd moet doen wat je belooft en vooral als het aan een dier was. Anders loopt het ellendig met je af. Zo wordt de man die aan de zingende schildpad belooft dat zij alleen voor hem zal hoeven zingen ter dood gebracht omdat hij tegen het opperhoofd heeft opgeschept over de zangkracht van zijn schildpad. Uitgedaagd om dat te bewijzen zet hij de schildpad op een tafeltje met haar harpje, maar zij zingt geen woord want hij had immers beloofd dat dat niet hoefde. Pas na de executie heft het dier een droevig lied aan. Keihard, zo'n schildpad, maar ze zal wel denken: zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Beter dood dan onbetrouwbaar. Toch kunnen we het de schildpad niet kwalijk nemen als we haar op de tekening van Quentin Blaken zo nietig en rimpelig op een grote tafel zien zitten met haar droevige schildpaddennekje en haar harpje, omringd door een stam krijgers met speren. Je ziet zo dat zij geen showgirl is.

    • Marjoleine de Vos