Chr.J. van Geel

T/m 16 april. Galerie Espace, Keizersgracht 548, Amsterdam. Di t/m za 1317.30u. Prijzen ƒ 250,- tot ƒ 1500,-.

Hernieuwde kennismaking met het beeldende werk van de dichter Chris van Geel die twintig jaar geleden stierf, bewijst dat het zijn charme behouden heeft. Het aantrekkelijke van de tekeningen is vooral de zichtbaar onnadrukkelijke manier waarop ze tot stand zijn gekomen. Het zijn 'Vruchten der creatieve luiheid', zoals Van Geel ze eens omschreef. Zo tekende hij zijn 'interieurtjes' vanaf 1967 's avonds voor de televisie, herinnert Elly de Waard zich in een onlangs verschenen artikel in Vrij Nederland. Met viltstiften en kleurpotloden maakte hij bijna terloops tientallen variaties op het thema tafel, twee stoelen en een lampekap erboven. Soms zijn deze gezichten op het knusse Hollandse binnenhuis wat tè illustratief en decoratief uitgevallen. 'Less is more' geldt ook voor Van Geel.

Spannender zijn de pentekeningen van piepkleine vogeltjes op witte correspondentiekaarten. Het formaat van de kaarten suggereert intimiteit, terwijl de minuscule krabbeltjes op het witte vlak juist ruimte en afstand scheppen. Het is heel dichtbij en toch onbereikbaar ver weg. Net als de mooie serie tekeningen in de gang van Galerie Espace, waarop een zwerm vogels is afgebeeld die hoog in de lucht voorbij trekt.

De dichter Chr.J. van Geel, zoon van sierkunstenaar Chris van Geel, was als beeldend kunstenaar geen autodidact: in 1937 en 1938 bezocht hij achtereenvolgens het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs en de Nieuwe Kunstschool in Amsterdam. Zijn wortels lagen in het surrealisme dat in Nederland een bescheiden bloei kende. Vanaf 1938 maakte hij surrealistische objecten samengesteld uit gevonden voorwerpen die E. van Moerkerken fotografeerde. In 1961 aan de vooravond van een expositie van zijn vogeltekeningen in het prentenkabinet van het Amsterdamse Stedelijk Museum, stelde hij in een brief aan Van Moerkerken vast dat het surrealisme niet dood is. Wel is het 'beter, gewoner, natuurlijker, minder artificiëel, - cerebraal voor wie wil - vitaler, vollediger, completer, totaler' geworden.

Juist dat gewone is kenmerkend voor de 'dikdoeners', ingelijste voorwerpjes zoals een kopspijkertje, een gekreukeld blauw papiertje van een Milky Way en een rood plastic staafje (een tand van een haarkam?). Van Geel was een meester in het recyclen van onooglijke en beschadigde dingen: een gekarteld staaltje van een lelijke groenig-oranje gordijnstof vormt de ondergrond voor een fraaigekleurde vogel.

Sommige tekeningen vertonen nog sporen van de brand die in 1972 Van Geels huis in het Noordhollandse Groet in de as legde. Door de hitte zijn de kleuren veranderd. Het bluswater heeft bobbelige vlekken in het papier achtergelaten. Leonardo da Vinci adviseerde kunstenaars om inspiratie op te doen door naar verweerde muren te kijken - voor Van Geel waren deze beschadigingen een aansporing om de tekeningen opnieuw onder handen te nemen.

    • Din Pieters