Brief van Lubbers voor kabinetsberaad

Minister-president Lubbers stuurde zijn collega-ministers afgelopen maandag een vertrouwelijke brief, waarin hij onder meer pleit voor het weer invoeren van grenscontrole. Hieronder volgen de belangrijkste passages uit de brief.

Amicae, amicique,

Op grond van ons asielberaad van jongstleden vrijdag leg ik het navolgende aan de ISI (Interdepartementale Stuurgroep Immigratie, red.) voor.

Hiervoor vraag ik uw persoonlijke aandacht. Ik beschouw deze brief (met bijlage) als de uitkomst van ons kabinetsberaad tot nu toe en vraag u persoonlijk te spreken met uw medewerker(s) terzake om te bereiken dat de ernst van de situatie nu vertaald wordt in de noodzakelijke beleidsvernieuwing. (...)

Kennisnemend van het feit dat thans het overgrote deel van de asielzoekers Nederland binnengaat via de landsgrenzen met Duitsland en België, werd indringend de vraag besproken of het niet moet komen tot materieel herstel van controle aan of direct achter de landsgrenzen met het doel daar te bepalen of, respectievelijk waar en vervolgens hoe men in behandeling kan worden genomen.

Daarbij bleek nader van formele bezwaren van Buitenlandse Zaken en ook van andere materiële bezwaren om persoonlijke controle aan de grenzen in te stellen. (...)

Echter in de ministerraad werd scherper zichtbaar dat de moeilijkheden verbonden aan de uitzetting (dan wel in bewaring stellen, dan wel ontzeggen van alle voorzieningen, respectievelijk het (zonnodig) aan laten komen op illegaal verblijf) toch eigenlijk dwingen tot het weerhouden Nederland binnen te komen. Dit betekent dat in de ISI met name Justitie, Buitenlandse Zaken en Defensie ten uiterste de mogelijkheden terzake na moeten gaan. Gezien de vanuit bestuurlijk en daarmee op den duur ook politiek en maatschappelijk rampzalige ontwikkelingen, zullen - waar het materiële en logistieke middelen en voorzieningen betreft - aan de ministerraad voorstellen worden gedaan die bij deze uitzonderlijke situatie passen; dus met voorbijgaan van de geijkte organisatorische, financiële en competentiekaders. (...)

In de ministerraad werd indringend de vraag gesteld of de individuele behandeling (te beginnen met wie is het; is hij of zij elders in Europa in behandeling geweest, etc.) alleen vol te houden is voor beperkte aantallen. Als die vraag met ja beantwoord moet worden - en daar ziet het kennelijk naar uit - dan dwingt die constatering tot precieze keuzes waar het betreft een categorale handelswijze. (...)

In de task force werd vernomen dat de gegevensuitwisseling met de buurlanden thans plaatsvindt op basis van het sous-entendu dat geen terugzending naar dat buurland plaatsvindt. Is dit wel houdbaar? Dwingt het niet tot controle aan of direct achter de grens? En dwingt dit niet tot overleg met de buurlanden? (...)

Bijzondere aandacht werd gevraagd voor overleg met de buurlanden. Daarbij is, zoals hierboven gesteld, een belangrijk punt de personencontroles aan of direct achter de binnengrenzen en de daaruit te trekken conclusies. Het gaat hier in feite om vaste controlepunten en vliegende brigades in grensgebieden, die heringevoerd zouden moeten worden tenminste totdat Schengen de facto in werking is getreden.

Bijzondere aandacht werd gevraagd voor precieze en gerichte afspraken en initiatieven van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking (en Justitie) (...) te weten: een strakke procedure waar het betreft de behandeling van de asielzoeker hier, de opvang in de regio (terugzending daarheen daarbij inbegrepen) en de politieke consequenties, bilateraal te trekken, met betrekking tot die landen die niet meewerken aan terugzending, controles, etc. Naar aanleiding van het begrip 'bestuurlijke noodtoestand' werd nog beklemtoond dat: hoe dan ook een chaotische situatie voorkomen moet worden (...); en dat daarom in voldoende mate overheidsapparaten en 'externe uitbreiding' daarvan tijdig en in voldoende mate zal moeten plaatsvinden;

daarbij nieuwe categorale benadering hoe dan ook gepreciseerd nodig is; daarbij inbegrepen de vraag of voor individuele gevallen toch weer een spoedvoorziening bij de rechter nodig zal zijn en hoe alsdan een onmiddellijke rechterlijke toetsing ter plaatse met advocaat en al, nodig en realiseerbaar kan zijn;

de 'wisselwoningen' niet alleen een fysieke, maar ook een psychologische rol spelen waar het betreft het maatschappelijk incasseringsvermogen. Ook op dit punt moet het dus de komende weken tot zichtbare aktie, zonodig aanwijzingen, komen.

Met vriendelijke groet,

(Drs. R.F.M. Lubbers)