Bachs Hohe Messe geestdriftig uitgevoerd

Concert: Amsterdam Baroque Orchestra & Choir o.l.v. Ton Koopman, m.m.v. Barbara Schlick, Kai Wessel, Guy de Mey, Klaus Mertens. Programma: J.S. Bach: Hohe Messe BWV 232. Gehoord: 15/3 Concertgebouw Amsterdam. Herhalingen: 18/3 Vredenburg Utrecht; 19/3 Vévey Zwitserland.

Eind januari dirigeerde Frans Brüggen de Hohe Messe van Bach in Utrecht met het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Dezer dagen voert Ton Koopman deze magistrale mis uit met zijn Amsterdam Baroque Orchestra & Choir. Zo onsamenhangend en onverschillig als de lezing van Frans Brüggen had geklonken, zo kernachtig en geïnspireerd klonk de vertolking van Koopman en de zijnen. Koopman was dan ook in het voordeel, want hij kon zich als dirigent verlaten op zijn eigen gespecialiseerde barokorkest en koor. Brüggen moest zich maar zien te redden met een regulier symfonieorkest, dat niet alleen de specifieke kennis en ervaring, maar ook de intentie miste om de toch al minieme aanwijzingen van deze barokspecialist goed te kunnen opvolgen.

Met zijn Orkest van de 18de Eeuw kan de introverte Brüggen opmerkelijke dingen tot stand brengen, maar zijn technische kwaliteiten als dirigent zijn te beperkt om zonder meer aan te slaan bij 'vreemden'. En dat al helemaal wanneer er voor een uitvoering slechts enkele repetities gepland zijn.

Koopman daarentegen, die de meeste uitvoeringen vanachter het clavecimbel of een orgel leidt, heeft als dirigent meer pijlen op zijn boog: zijn gestiek is uitbundiger en geraffineerder, en zijn muzikale persoonlijkheid wordt gekarakteriseerd door een aanstekelijk enthousiasme dat nauwelijks te negeren valt.

Dit alles betekent echter niet dat een authentieke uitvoering van Bachs Hohe Messe, met een gespecialiseerd barokensemble en koor, per definitie overtuigender klinkt dan een uitvoering door een modern symfonieorkest onder leiding van een barokspecialist. Terwijl de gecompliceerde structuur en allerlei harmonische, melodische en ritmische details van Bachs muziek misschien het meest pregnant en transparant uiteengezet kunnen worden door een barokorkest, lijken de sonore klankmogelijkheden van een modern orkest geschikter om recht te doen aan de majestueuze opzet en de glorieuze schrijfwijze van de Hohe Messe.

Niet alleen de vocale partijen, maar ook de orkestpartij bestaat voor een belangrijk deel uit schitterende melodieën. Bij een geslaagde uitvoering door een modern symfonieorkest 'zingt' de muziek aangrijpender dan bij die van een barokorkest, waarvan de samenklank per definitie nogal scherp en ielig is. Door de uitgesproken articulaties van een barokorkest heeft de muziek bovendien vaak de neiging in kleine brokjes uiteen te vallen.

In de geestdriftige uitvoering van Bachs Hohe Messe door Koopman en de zijnen, stoorde de schrale orkestklank vooral tijdens het Kyrie. Maar daarna voegden koor en orkest zich meer en meer samen tot één flexibel lichaam, dat met optimale concentratie en samengebundelde kracht in Bachs bewoordingen de oneindige grootsheid van God bezong. De solisten leverden prachtige prestaties, al vormde de hartverscheurend pure vertolking van het Agnus Dei door counter-tenor Michael Chance bij Brüggen het absolute hoogtepunt van deze beide uitvoeringen van de Hohe Messe.

    • Wenneke Savenije