Akkoord over opening wegen in Sarajevo

PAG.5 'DOMINO-BENADERING'

SARAJEVO, 18 MAART. De Bosnische Serviërs en de moslims zijn het gisteren eens geworden over een gedeeltelijk herstel van de bewegingsvrijheid in Sarajevo. In Washington ondertekenen vandaag de Bosnische Kroaten en de moslims een volgens de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, “historisch” akkoord over de vorming van een federatie in Bosnië. Bovendien wordt een principe-akkoord getekend over een Kroatisch-Bosnische confederatie.

De Bosnische Serviërs en moslims werden het gisteren in Sarajevo eens over de heropening van wegen in de stad. Het akkoord is een nieuwe stap op weg naar de normalisering van het leven in Sarajevo. Het gaat volgende week woensdag in en voorziet in de heropening van wegen tussen de moslim- en de Servische wijken en die van Sarajevo naar Centraal-Bosnië. Ook de Brug van Broederschap en Eenheid, die op de frontlijn ligt, gaat open.

De bewegingsvrijheid wordt niet volledig hersteld. De wegen die open gaan blijven gesloten voor commercieel verkeer; burgers hebben toestemming van hun eigen overheid nodig om de frontlijn te passeren, en mogen dat alleen doen in bussen of autokonvooien. Een VN-functionaris noemde het akkoord “een bescheiden maar belangrijk begin”.

De twee documenten die vandaag in Washington worden ondertekend zijn het resultaat van druk diplomatiek overleg dat een maand heeft geduurd en dat heeft geresulteerd in een nieuwe federatieve grondwet en afspraken over onder andere de samenvoeging van de legers van de Bosnische Kroaten en de moslims. De plechtigheid wordt bijgewoond door president Clinton, de Amerikaanse en de Russische Joegoslavië-gezanten Redman en Tsjoerkin en de EU- en VN-onderhandelaars Owen en Stoltenberg.

Christopher noemde het federatie-akkoord gisteren “zeer historisch en belangrijk”; het legt volgens hem de basis voor een politieke regeling, waarbij ook de Serviërs moeten worden betrokken. Volgens hem moeten de sancties tegen Joegoslavië (Servië en Montenegro) van kracht blijven zolang er geen vredesregeling is in Bosnië en Krajina, het door de Kroatische Serviërs gecontroleerde deel van Kroatië.

Pag.5: Akkoord moslims en Kroaten Bosnië

President Clinton zal vandaag stappen aankondigen om Kroatië te belonen voor zijn aandeel in de twee bereikte akkoorden. Volgens Christopher zouden die zonder de medewerking van de Kroatische president Tudjman niet mogelijk zijn geweest. Tudjman zelf maakte duidelijk vooral uit te zijn op financiële hulp van de VS. (Reuter, AP, AFP)

Een onzer redacteuren voegt hieraan toe:

De nieuwe Bosnische federatie van de Kroaten en de moslims krijgt volgens de nog niet gepubliceerde grondwet een parlement van twee kamers: een Huis van Afgevaardigden dat op proportionele basis wordt samengesteld en waarin de moslims een ruime meerderheid krijgen, en een 'Volkskamer' waarin beide groepen evenveel leden hebben: dertig elk. De president en de vice-president van de federatie worden direct gekozen, voor een periode van vier jaar; zij mogen niet uit dezelfde bevolkingsgroep komen en ruilen elk jaar van functie. De premier en de vice-premier moeten eveneens uit verschillende bevolkingsgroepen afkomstig zijn. De premier is tevens verantwoordelijk voor ofwel buitenlandse zaken ofwel defensie. Hij mag zelf kiezen aan welk departement hij de voorkeur geeft; voor het andere departement is automatisch de vice-premier verantwoordelijk. De regering wordt gevormd op proportionele basis, waarbij de Kroaten tenminste eenderde van het aantal ministersposten toevalt. De federatie wordt onderverdeeld in zes of acht kantons, die een eigen parlement en een eigen regering krijgen.

Veel details zijn echter nog niet duidelijk en sommige vraagstukken moeten nog in verder overleg tussen de Kroaten en de moslims worden geregeld. Dat geldt vooral voor de grenzen van de kantons en de vraag wat er gebeurt met enclaves van de Kroaten en de moslims in elkaars gebied - enclaves waarom het afgelopen jaar soms fel is gevochten. Volgens president Izetbegovic worden de grenzen niet langs etnische lijnen getrokken: “De kantons worden in essentie nationaal maar niet etnisch zuiver”. Ook de vraag wat in de grondwet wordt bepaald over de status van de steden Sarajevo en Mostar is nog niet beantwoord; op de korte termijn is het de bedoeling dat Sarajevo onder VN-bestuur en Mostar onder EU-bestuur komt. Onduidelijkheid bestaat ook over de manier waarop de moslims en de Kroaten zich de terugkeer van vluchtelingen voorstellen.