Tegenvaller van 3,7 miljard in '95; Financieringstekort hoger dan voorzien

DEN HAAG, 17 MAART. Het kabinet Lubbers/Kok haalt de belangrijkste financieel-economische doelstellingen van het regeerakkoord niet. Het financieringstekort en de collectieve lastendruk vallen dit jaar veel hoger uit dan bij de opstelling van het regeerakkoord werd voorzien.

Het kabinet kampt met een tegenvaller van 2 miljard gulden in 1994, oplopend tot 3,7 miljard gulden volgend jaar. Dit staat in het Centraal Economisch Plan, dat morgen wordt besproken in de onderraad van het kabinet voor economische aangelegenheden.

De oppositiepartijen VVD en D66 voorzien dat het kabinet een gat in de begroting voor zijn opvolgers achterlaat. Het ministerie van financiën weersprak vanmorgen desgevraagd dat het kabinet een begrotingsgat zal laten ontstaan.

Het tekort valt volgens het Centraal Planbureau (CPB) dit jaar hoger uit dan het “tandje minder” dat Kok eind vorig jaar voor het financieringstekort in het vooruitzicht stelde. Kok wilde toen een tekort van 3,9 procent accepteren. Het feitelijke financieringstekort komt volgens het CPB dit jaar uit op 4,1 procent van het netto nationaal inkomen. Dat is 0,4 procentpunt meer dan vorig jaar en 0,85 procent meer dan het tijdschema dat in het regeerakkoord is uitgezet.

In het 'feitelijke tekort' zitten volgens het Centraal Planbureau niet de incidentele dekkingen die het kabinet voor het rond krijgen van de begroting heeft doorgevoerd. Worden die wel meegerekend, dan komt het 'geschoonde tekort' uit op 5,7 procent van het nationaal inkomen. Dat is 1,8 procentpunt (9 miljard gulden) meer dan in 1993. Het kabinet heeft voor in totaal 1,6 procent van het nationaal inkomen, ofwel 8 miljard gulden, aan incidentele dekkingen in de rijksbegroting opgenomen. Het gaat daarbij om de verkoop van staatsbezit, kasverschuivingen (het een jaar eerder of later voldoen aan financiële verplichtingen) en versnelde belastinginning.

“Aan het eind van de regeerperiode wordt het financieel beleid een gatenkaas”, zegt het Tweede-Kamerlid R. de Korte (VVD). Volgens de financieel woordvoerder van de VVD legt de tegenvaller van 3,7 miljard gulden die wordt voorzien “een zware hypotheek op de komende kabinetsformatie”. Volgens zijn D66-collega G. Ybema plaatst de tegenvaller de lastenverlichting van vijf miljard gulden die het kabinet onlangs heeft aangekondigd in een “heel ander daglicht”. De schijn wordt gewekt dat er “mooi weer wordt gespeeld met geld dat er niet is”. De woordvoerders van de regeringfracties CDA en PvdA waren vanmorgen niet bereikbaar voor commentaar. Volgende week debatteert de Tweede Kamer over de lastenverlichting van vijf miljard.

De incidentele dekking van de rijksbegroting is dit jaar veel hoger dan in voorgaande jaren. In 1990 bedroeg de incidentele dekking nog 1,2 procent van het nationaal inkomen. Minister van financiën Kok zag dat intertijd als een onwelkome erfenis van zijn voorganger Ruding. In de jaren daarna drong het kabinet de incidentele dekking terug tot 0,2 procent in 1993. Dit jaar loopt de incidentele dekking weer omhoog naar 1,6 procent. Voor 1995 rekent het CPB op een incidentele dekking van 1,1 procent en een “geschoond tekort” (inclusief incidentele dekkingen) van 4,6 procent.

Het Centraal Planbureau vindt, evenals De Nederlandsche Bank, dat incidentele dekkingen niet mogen worden meegerekend bij de vaststelling van het financieringstekort. Het kabinet accepteert deze zienswijze niet. Volgens Financiën vindt al jarenlang een discussie plaats tussen het ministerie en het Planbureau over de definitie van het financieringstekort. Het ministerie bestempelt de controverse als “folklore tussen macro-economen”.

Ook de collectieve lastendruk (belastingen en sociale premies in procenten van het nationaal inkomen) valt hoger uit dan verwacht. In het regeerakkoord is afgesproken dat de collectieve lastendruk tijdens de huidige kabinetsperiode zou worden gestabiliseerd op het niveau van 1990. Daarbij werd uitgegaan van 53,7 procent, maar dat jaar kwam de lastendruk feitelijk uit op 52,6 procent. Sindsdien is het percentage steeds hoger geweest. In 1991 bedroeg de lastendruk 54,7 procent van het nationaal inkomen, in 1992 54,6 procent, in 1993 55,7 procent en dit jaar 54,2 procent. Dat is weliswaar minder dan vorig jaar, maar ruim boven de norm van het regeerakkoord, ondanks de vorige maand door het kabinet aangekondigde lastenverlichting.

Ten opzichte van de Miljoenennota vallen de aardgasbaten tegen: in 1994 450 miljoen gulden, in 1995 loopt de tegenvaller op tot 1,7 miljard gulden. Bovendien moet volgens het CPB “bij de huidige stand van de besluitvorming nog invulling worden gevonden voor een ombuigingstaakstelling van 1,5 miljard gulden, naast krap bemeten budgetten, bijvoorbeeld met betrekking tot asielzoekers”. Ook tekenen zich volgens het CPB budgettaire risico's af rond de private financiering van overheidsinvesteringen. Bij de berekening van het financieringstekort gaat het CPB ervan uit dat de taakstellingen worden ingevuld en de dreigingen afgewend, dan wel gecompenseerd.

De financiering van de lastenverlichting van 5 miljard gulden die het kabinet vorige maand in het vooruitzicht heeft gesteld, is volgens het CPB “niet probleemloos”. Volgens het Planbureau is het noodzakelijk dat hiervoor extra wordt bezuinigd.

Volgens het Centraal Economisch Plan is het dieptepunt van de conjunctuur in 1993 gepasseerd. Voor 1994 wordt een bescheiden groeiherstel verwacht. Maar in 1994 zal de werkloosheid nog sneller groeien dan het afgelopen jaar.

De uitgaven van de sociale fondsen zijn in 1993 1,2 miljard hoger uitgekomen dan in september bij de opstelling van de begroting nog werd verondersteld. De helft daarvan werd veroozaakt door overschrijdingen bij de ziektekosten. Voor 1994 rekent het Planbureau op 0,7 miljard gulden hogere uitgaven. Het Planbureau vraagt aandacht voor de aanhoudende groei van het aantal inactieve Nederlanders onder de 65 jaar. Het aantal personen in deze leeftijdsklasse dat een beroep doet op een of andere inkomensvervangende uitkering is opgelopen van 0,7 miljoen in 1970 tot 2,4 miljoen nu.

    • Frank van Empel