Premier van N-Zeeland toont zich voorstander afschaffing monarchie

WELLINGTON, 17 MAART. De Nieuw-Zeelandse premier Jim Bolger heeft zich vandaag voor het eerst uitgesproken voor het loskoppelen van de band met het Britse koningshuis en het uitroepen van de republiek. Bolger zei dat in zijn land vóór het jaar 2000 een referendum moet worden gehouden over de kwestie.

De conservatieve regeringsleider wil tevens op korte termijn een groep van eminente personen benoemen die de grondwettige implicaties van een republikeinse regeringsvorm moet onderzoeken. Bolger maakte vorig jaar ook al gewag van het houden van een referendum, maar sprak toen niet zijn stemvoorkeur uit. “Ik zal voor verandering stemmen in een referendum, als een weldoordacht continuum”, zei hij nu, “ik denk dat de meeste Nieuw-Zeelanders er van uit gaan dat dit (overgang naar een republikeinse staatsvorm) op een gegeven moment zal plaatshebben. Het echte debat zal gaan over de vraag wanneer.” De premier voegde er aan toe geen overhaaste beslissingen te willen nemen. Drie ministers uit Bolgers kabinet verklaarden meteen felle tegenstanders te zijn van een Nieuw-Zeelandse republiek.

Bolgers plannen volgen op het streven van de Australische Labor-leider Paul Keating om de republiek voor het jaar 2000, waarin de Olympische Spelen in Sydney worden gehouden, in te voeren. Afgezien van een synchrone ontwikkeling met het buurland is het jaar 2000 voor Nieuw Zeeland van belang, omdat de regering van plan is voor de eeuwwisseling alle claims van de inheemse Maori-bewoners op onrechtmatig door de staat verkregen grondbezit af te handelen.

Maori-leiders hebben laten weten zich te verzetten tegen een Nieuw-Zeelandse republiek, omdat deze volgens hen de status van het uit 1840 daterende Verdrag van Waitangi tussen Maori-stamhoofden en de Britse Kroon aantast. Door dat verdrag droegen de oorspronkelijke Polynesische bewoners van Nieuw Zeeland de soevereiniteit over aan de Britse Kroon in ruil voor garanties op bezit van en zeggenschap over grond en natuurlijke hulpbronnen. De claims op grondbezit zijn gebaseerd op dit 154 jaar oude verdrag.

De aankondiging van Bolger komt overigens als een verrassing. Binnen zijn Nationale Partij bestaat er uitgesproken steun voor de monarchie. Uit recente opiniepeilingen blijkt bovendien dat 60 procent van de Nieuw-Zeelandse bevolking de bestaande band met Buckingham Palace wenst te handhaven.

Volgens een woordvoerder van de Nieuw-Zeelandse republikeinse beweging, Bruce Jesson, kan dit overigens snel veranderen. “Toen in Australië de minister-president en prominente Australiërs zich publiekelijk sterk maakten voor de republikeinse zaak, nam de steun in de opiniepeilingen voor afschaffing van de monarchie snel toe. De aankondiging van Bolger kan hier nu soortgelijke gevolgen hebben”, aldus Jesson.

    • Hans van Kregten