Ongeslachtelijke voortplanting bij mannelijke karpers

Onderzoekers van de vakgroep Visteelt van de Landbouwuniversiteit zijn er als eersten in geslaagd om mannelijke karpers ongeslachtelijk te laten voortplanten.

Bij deze zogenoemde androgenese worden eerst - vrouwelijke - viseitjes bestraald met ultraviolet licht. Hierdoor wordt het genetisch materiaal beschadigd. De eitjes worden daarna bevrucht met sperma. Maar de bevruchte cel mist het vrouwelijke set chromosomen, waardoor het eitje niet levensvatbaar is. Door echter een paar minuten na de bevruchting het eitje bloot te stellen aan extreme warmte verdubbelt spontaan het aantal chromosomen. Deze cellen leveren uitsluitend mannelijke nakomelingen. Bij zoogdieren zou de techniek niet mogelijk zijn, omdat het mannelijk Y-chromosoom genetisch vrijwel 'leeg' is - er moet een vrouwelijk X-chromosoom tegenover staan.

Deze techniek is in Hongarije al tien jaar eerder met succes toegepast bij vrouwelijke karpers. Hierbij wordt het sperma bestraald en zijn de nakomelingen vrouwelijk.

Deze voortplantingstechniek heeft bepaalde voordelen. In de tropen wordt vaak tilapia geteeld als belangrijke eiwitbron. Van deze baarsachtige vis is het volwassen mannetje aanzienlijk groter. De kweek van uitsluitend mannetjes levert dus een beter verkoopgewicht. Bij de zalmachtigen is het juist aantrekkelijk om louter vrouwtjes te kweken, omdat mannetjes eerder geslachtsrijp worden waarna de groei achterblijft.

Voor het onderzoek heeft deze voortplantingsmethode vooral betekenis om van de karper een 'witte muis' onder de vissen te maken. De techniek biedt namelijk de mogelijkheid tot sterke inteelt. Binnen twee generaties zijn er klonen te creëren. Doordat de onderlinge verschillen klein zijn, kan met aanzienlijk minder proefdieren statistisch waardevolle resultaten worden geboekt.

    • Peter de Jaeger