Bisdom Den Bosch verdeeld over beleid Ter Schure

DEN BOSCH, 17 MAART. Onrust broeit her en der in het bisdom Den Bosch. De als 'rechtlijnig' aangeduide bisschop mgr. J.G. ter Schure en zijn vicarissen zijn in sommige parochies bezig orde op zaken te stellen. Daar worden pastores of pastoraal werkers vervangen door functionarissen die meer in de lijn van de bisschop en van de officiële kerk handelen. Dat leidt in die parochies tot wrijvingen.

Maar dat er evenals in het bisdom Haarlem sprake is van chaos wordt vrij algemeen tegengesproken. Deken G. Kupers uit het dorpje Zeeland bij Uden: “In dit hoekje van Brabant is niks aan de hand. Het contact met het bisdom en de bisschop is goed. Een onderzoek, zoals vorige week werd voorgesteld door secretaris Dobbe van de Vereniging van Pastorale Werkenden is dan ook beslist niet nodig.” De als gezaghebbend bekendstaande plebaan G. van de Camp van de Sint Janskathedraal in Den Bosch: “Het is hier zeker niet chaotisch. Je moet er voor oppassen de schuld voor de algemene crisis van de kerk op de schouders van bepaalde personen, zoals de bisschop, te schuiven.”

Anderen daarentegen, onder wie de voormalige pastoraal werker W. de Bekker van de door de bisschop verketterde San Salvatorparochie in Den Bosch, spreken van “een zeer diepgaande crisis waarbij de vraag aan de orde is wat de kerk nog betekent voor de mensen.” Doordat de bisschop weigert pastorale werkers aan te stellen die niet door hem zijn erkend, loopt het werk in de parochies vast en raken de pastores volgens De Bekker overvoerd met werk. Een kwart van alle priesters is ouder dan 65 jaar, de helft tussen 54 en 65 jaar. Het bisdom telt 372 parochies, 318 pastores, 23 diakens en 38 door de bisschop erkende pastoraal werkenden (mannen en vrouwen).

Al bij zijn benoeming in februari 1985 bestond grote weerzin tegen de nu 71-jarige Ter Schure. Het hoogste orgaan van het bisdom, het kathedraal kapittel, zag hem niet zitten temeer daar het zijn naam niet op de voordracht had geplaatst. De dekens en pastoors verzetten zich massaal tegen de man die als conservatief te boek staat en voor wie, zoals een van zijn critici zegt, maar één ding geldt: het kerkelijk wetboek. Ter Schure was voor zijn benoeming in Den Bosch hulpbisschop van de inmiddels afgetreden orthodoxe mgr. J.M. Gijsen van Roermond. Na zijn wijding in maart 1985 moest hij zich bij het verlaten van de kerk door de politie laten beschermen tegen opdringerige tegenstanders.

Nadien heeft Ter Schure nagenoeg onzichtbaar geopereerd zonder dat de gelovige gemeenschap daar zichtbaar onder leed. Of zoals een insider zegt: “De Brabanders zijn er door de generaliteitsperiode aan gewend geraakt mensen boven zich te hebben aan wie ze weliswaar de pest hebben maar van wie ze zich zoveel niet aantrekken. Ze redeneren: over vier jaar gaat hij toch weg en dan zien we wel weer verder. Bisschop Ter Schure is bovendien een slimme man. Hij houdt zich koest en mengde zich bijvoorbeeld niet in de discussies rond het vertrek van bisschop Bär van Rotterdam.”

Hoofdredacteur Tony van der Meulen van het Brabants Dagblad, dat in nagenoeg alle huisgezinnen in het bisdom wordt gelezen, schreef afgelopen zaterdag in zijn wekelijkse column: “Ik neem het de bisschop niet zozeer kwalijk dat hij vergat zijn horloge gelijk te zetten. (-) Het meest kwalijke is dat hij zich zo onzichtbaar houdt. Bijna dagelijks fiets ik langs zijn stille paleis (aan de Parade in Den Bosch, red.) en denk ik: zou hij er nog wonen? Degenen die onder hem gebukt gaan weten zeker van wel.”

De woordvoerder van de bisschop, C. van Hasselt, erkent de impact van deze kritiek: “Maar Van der Meulen staat nou niet direct bekend als gelovig of kerkvriendelijk. En wat wil hij dan? Dat de bisschop elke dag op de stoep staat om naar de mensen te zwaaien? De bisschop krijgt meer mensen over de vloer dan Van der Meulen, hij is echt heel druk met menselijke contacten”. Plebaan Van de Camp: “Wat Van der Meulen signaleert is herkenbaar. Het zou inderdaad goed zijn als de bisschop zich wat meer op moeilijke plekken zou durven laten zien. Maar jammer is dat ook nu weer te zeer naar één persoon wordt gekeken.”

De bisschop zou volgens zijn tegenstanders elk gesprek uit de weg gaan. Toen vorig jaar 28 pastores uit Den Bosch en omgeving hem een brief schreven met het verzoek meer dialoog op gang te brengen, kregen ze slechts een bevestiging van ontvangst. De Bekker: “De bisschop komt nergens, de meeste mensen kennen hem niet eens. Ik kan me nauwelijks bijeenkomsten met priesters herinneren waar hij bij was.”

Priorin Ancilla Heggen van de zusters Carmelitessen in Haaren kreeg vicaris E. Verhoeven op bezoek toen ze afgelopen advent, op uitnodiging, een meditatie wilde houden in de progressieve gemeenschap Open Kerk in Helvoirt, die van de officiële parochie is afgescheiden. Ze zou, zo werd haar gezegd, met haar optreden de 'tweespalt' bevorderen. De priorin zag er daarom vanaf. Abt Baeten van de Norbertijnen in Heeswijk werd door het bisdom de les gelezen toen hij tijdens een bijeenkomst van de progressieve Acht Meibeweging een tafelgebed gebruikte dat niet kerkelijk was goedgekeurd. De parochie H. Johannes Geboorte in Vlijmen liet de niet door het bisdom erkende pastoraal werker W. Dobbe, die zich vorige week kritisch uitliet over de leiding van het bisdom, vallen omdat zijn aanwezigheid de benoeming van een nieuwe pastoor in de weg staat.

De parochie Sint Petrus en Paulus in Tilburg liep volgens Verhoeven leeg toen daar een bisdomvriendelijke pastoor werd benoemd. “De priesters en diakens die het seminarie van de bisschop, het St. Janscentrum in Den Bosch, aflevert doen de vieringen strikt volgens de regels van de officiële kerk, wat veel gelovigen niet meer aanspreekt. De bisschop ontkent de nieuwe werkelijkheidsbeleving.” De Bekker: “De mensen die het centrum aflevert zijn niet geschikt om in een moderne samenleving te opereren.”

Anderen wijzen er op dat bisschop Ter Schure de enige bisschop is die afgelopen Kerstmis een “behoorlijke” pastorale brief schreef over het probleem van de werkloosheid, getiteld 'In het zweet uws aanschijns'. Daarin roept hij op tot solidariteit tussen werklozen en werkenden. Ook is, zeggen zij, het bisdom Den Bosch in Nederland het enige dat een substantieel aantal nieuwe priesters, diakens en parochie-assistenten aflevert. Het aantal seminaristen van het St. Janscentrum in Den Bosch groeide gestaag van 9 in 1988 tot 44 nu. Sinds Ter Schures komst in 1985 werden er 29 mannen tot priester gewijd. Maar de voormalige docent kerkgeschiedenis aan het Centrum dr. P. Nissen zette in het februarinummer van het maandblad Brabantia vraagtekens bij de juiste geest: “Er zijn studenten bij die voortdurend in de gaten houden of iedereen zich nog wel aan de paden van de orthodoxie houdt. Als je een beetje van het pad afwijkt, word je geconfronteerd met een verklikkersnetwerk.”

De bisschop zelf wil niet reageren, volgens zijn woordvoerder om “de serene rust in de kerk te handhaven.” Het optreden van Dobbe en van andere critici van het bisschoppelijk beleid noemt de woordvoerder “zeer tendentieus. Het zijn pogingen om de leiding in diskrediet te brengen. Dat komt de gezondheid van de kerk niet ten goede. Het enige wat de bisschop wil is trouw blijven aan wat de wereldkerk voorstaat en wil. De dekensvergadering en de priesterraad zijn voor het overgrote deel loyaal aan de bisschop.”

    • Max Paumen