Westen draagt bij aan terugkeer van de communisten in Moldavië

In de voormalige Sovjetrepubliek Moldavië won de Democratische Agrarische Partij, aangevoerd door een oud-communist, de verkiezingen van februari. Internationale waarnemers keurden de verkiezingen goed. Volgens Sorin Alexandrescu steunen zij daardoor de restauratie van een corrupt regime dat zijn macht dankt aan intimidatie.

Breed lachend dankte Petru Lucinschi de internationale waarnemers bij de Moldavische verkiezingen van 27 februari voor hun 'prachtige' werk. Lucinschi, oud-secretaris van de Moldavische Communistische Partij, oud-hoofd van de propaganda-afdeling van de Communistische Partij van de USSR (PCUS) en tegenwoordig voorzitter van de Tweede Kamer van Moldavië, had alle reden tevreden te zijn. Zijn Democratische Agrarische Partij (PDA) behaalde met 42 procent van de stemmen een ruime overwinning. De (pro-Russische) Socialistische Partij van de Eenheid bleef ver achter met 22,3 procent en de democratische oppositie, het Blok van Intellectuelen en Boeren (Blok) en de Christen-Democratische Volkspartij (CD) haalden respectievelijk maar 9,2 en 7,8 procent. De PDA kreeg 55 van de 104 zetels in het parlement en mag alleen de regering vormen. Samen met de Socialisten (28 zetels) heeft de PDA bovendien genoeg zetels (meer dan tweederde) om straks de Grondwet van Moldavië te kunnen bepalen.

De PDA wil graag de indruk wekken dat zij een centrum-partij is terwijl de Socialisten in de linkse en het Blok en de CD in de rechtse hoek zitten. De Socialisten zouden aansluiting bij het GOS, of zelfs bij Rusland, voorstaan, het Blok en de CD zouden naar vereniging met Roemenië streven. Tussen deze 'extremistische' partijen in zou alleen PDA aan de reële soevereiniteit van Moldavië denken. Dit is ook het standpunt van president Snegur (officieel partijloos), die op een congres van 5 februari de verbanden met Roemenië - de taal en de geschiedenis ten spijt - ontkende.

Deze mooie symmetrie wordt echter verstoord wanneer wij het binnenlandse beleid van genoemde partijen nader bekijken. De Socialisten streven naar handhaving van de staatseconomie, terwijl de PDA in woorden de markteconomie voorstaat - zij heeft in het Parlement ingestemd met de wettelijke basis van de privatisering van de landbouw. Maar in feite houdt de PDA, met veel voorzitters van kolchozen onder haar leden, de boeren tegen die hun stuk grond terugvorderen van de kolchozen. De privatisering van de industrie leidt op dit moment slechts tot corruptie op grote schaal. Lucinschi besloot kort geleden een hoog bedrag te betalen aan de firma Mals voor aanschaffing van vijf helikopters terwijl de directeur ervan in Moskou wegens fraude werd opgepakt. De zoon van Lucinschi werd in duistere zaken rondom het hotel Seabeco betrokken en de Moldavische kranten staan bol van soortgelijke verhalen rondom premier Sangheli. Rusland levert de laatste tijd geen olie meer aan Moldavië maar dit feit wordt door de PDA aangegrepen om het nut van de handel met het GOS te bewijzen. (Op 4 en 5 maart werd de oliekraan ook voor Oekraïne dichtgedraaid; de verkiezingen vinden daar aan het eind van de maand plaats.)

In feite ging de verkiezingsstrijd dus niet om een nationaal maar om een politiek punt: handhaving van de staatseconomie - hetzij met matige (PDA), hetzij met radicale maatregelen (Socialisten) - of openbreking ervan (het Blok, de CD, de kleinere Partij van de Hervormingen en anderen). De nationale kwestie is slechts een dekmantel voor politieke doelen. Ik ontken uiteraard niet dat de inter-etnische relaties problematisch zijn maar zij worden duidelijk aangewakkerd om de regering van Moldavië een bepaalde koers te kunnen laten volgen. Deze koers wordt met alle middelen afgedwongen, inbegrepen de toepassing van fysiek geweld, bijvoorbeeld met de oorlog in de Dnjestr-republiek en de politieke chantage van en rondom Tiraspol.

Minder bekend zijn de aanslagen die met onmiskenbare KGB-methoden op politieke tegenstanders werden gepleegd. Iurie Rosca, de voorzitter van de CD en de CD-kandidaat Petre Bogatu ontsnapten recent aan aanslagen. Valeriu Saharneanu, de populaire eindredacteur van de tv-actualiteitenrubriek 'Mesager' werd in de nacht van 23 op 24 februari in zijn flatgebouw vreselijk in elkaar geslagen. Op 25 februari, aan het einde van een persconferentie voor de internationale waarnemers met alle belangrijke politici, werd in het Parlement zelf Vladimir Nicu, voorzitter van de kleine Nationaal-Christelijke Partij, mishandeld, kennelijk omdat hij zich voorstander had verklaard van de vereniging van Moldavië met Roemenië. De autoriteiten hebben de berichtgeving hierover tegengehouden tot 1 en 2 maart. Op 28 februari mocht ik Saharneanu en Nicu in het ziekenhuis bezoeken: beiden lagen er met een hersenschudding. Uit andere gesprekken is mij gebleken dat deze aanslagen slechts de top vormen van een ijsberg van intimidatie en geweld.

De internationale waarnemers konden op de verkiezingen niet veel aanmerken. De daders van de aanslagen kunnen zij niet aanwijzen. Intimidatie van de bevolking vond maanden van tevoren plaats en leugens werden op grote schaal verkocht. Reconstructie achteraf is moeilijk. Net als in andere landen hebben de communisten in Moldavië hun doel tijdens de campagne bereikt, en niet op de verkiezingsdag. Formeel komt de neo-communistische regering met legale middelen aan de macht en daar kunnen de internationale waarnemers en de instanties die hen sturen niets aan doen.

In verschillende landen van het voormalige Oostblok en vooral van de oude Sovjet-Unie vindt de laatste tijd een (neo-)communistische restauratie met legale middelen plaats, een fluwelen restauratie. De term 'legaal' betekent hier niet 'wettelijk' maar verwijst naar middelen waarvan het onmogelijk is te bewijzen dat zij in strijd met de wet worden gebruikt. De ideologie, de methodes en de leiders van de nieuwe partijen wijzen duidelijk op continuïteit met de oude communistische partijen. Zij hebben echter uitstekend geleerd hoe het democratische spel naar de vorm correct te spelen. Binnen de democratie bestaat geen sanctie voor deze schijnheiligheid. De PDA heeft, ofwel door intimidatie, ofwel door manipulatie van de kiezer, toch veel zetels in de Kamer weten te verkrijgen. Dit is een feit dat noch de Raad van Europa noch een westerse regering wil of kan ontkennen. De verkiezingen krijgen weliswaar geen schoonheidsprijs maar worden toch erkend.

Sterker nog, krachtens deze erkenning krijgen Lucinschi en consorten straks ook de financiële middelen om hun macht te handhaven. Het neo-communisme is een regime van corruptie en onzichtbare intimidatie, gepleegd door oud-communisten die aan de macht komen en blijven dankzij het westerse geld. Door er niets over te zeggen stemt het Westen impliciet in met de fluwelen restauratie. De paradox van onze democratie is dat wij, krachtens zuivere toepassing van formele regels, voor de zoveelste keer opnieuw meer aandacht geven aan slinkse machthebbers dan aan hun volk. Een waarnemer die ter plekke neutraal dient te handelen zou zich, hier in Nederland, toch af kunnen vragen of hij bepaalde ethische grenzen in de politiek niet overtreedt en of hij hiermee, op langere termijn, niet dezelfde fout begaat als de politici in de jaren dertig of aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.