Terre'Blanche trots op 'overwinning'

VENTERSDORP, 15 MAART. Hij is door iedereen verraden. Zijn amateurleger moest zich halsoverkop terugtrekken uit het zwarte thuisland dat hij wilde beschermen tegen 'de communist'. Vijf van zijn mannen stierven in het stof van Bophuthatswana. Maar Eugène Terre'Blanche, de leider van het Zuidafrikaanse neo-nazileger dat zich de Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) noemt, is ongebroken.

Dat moest kennelijk duidelijk worden op de speciale persbijeenkomst die Terre'Blanche gisteren had belegd in Ventersdorp (Transvaal). Het is zijn thuisbasis en een verklaard deel van de blanke 'volksstaat'. De buitenlandse pers, “onze vrienden van overzee” die unaniem hadden geschreven dat de AWB vorige week vrijdag in Bophuthatswana was vernederd, moest de waarheid horen. De hele generale staf zat in camouflage-uniform achter de tafel. Op een schoolbord had iemand met een krijtje de militaire situatie in het thuisland getekend. De hokjes met een kruisje waren auto's in het AWB-konvooi, de gevlekte hokjes waren voertuigen van de vijand.

De militaire actie van de mannen in khaki leek vrijdag tijdens de Slag om Mmabatho vooral te bestaan uit veel beweging en weinig weerstand. Maar volgens Terre'Blanche heeft zijn AWB “een schitterende, klinkklare overwinning” behaald. Immers, de beweging verloor vijf mannen en telde zes gewonden. Aan “de andere kant” - onder de burgers van Bophuthatswana - vielen volgens onbevestigde berichten 50 doden en 280 gewonden. En dat terwijl de AWB'ers op hun overhaaste terugtocht uit het thuisland het mortiervuur van het leger van Bophuthatswana moesten beantwoorden met hun eigen handwapens en geweren. “Onze mannen waren helden en de prestatie van de beweging, met de genade van God, was groot.”

Op de vraag of het neerschieten van vrouwen op straat ook een heldendaad was, antwoordde de leider kortaf dat hij niets wist van dode vrouwen, maar dat in het kruisvuur slachtoffers kunnen vallen.

Terre'Blanche zette de gebeurtenissen van vorige week uiteen en veegde zijn straat geheel schoon. De president van Bophuthatswana, Lucas Mangope, had hem gevraagd om militaire bijstand om de volksopstand tegen zijn bewind te onderdrukken.

Pag.11: 'De zwarten houden niet van Eugene'

Eenmaal in Bophuthatswana aangekomen kreeg Terre'Blanche van de generaal van het leger van het thuisland, Jack Turner, te horen dat hij moest vertrekken, “omdat de zwarten niet van mij zouden houden”. Zo niet, dan zou het Zuidafrikaanse leger meteen binnenvallen. Daarop liet de leider zijn troepen in de steek en keerde terug naar zijn hoofdkwartier. “Een fijn berekende zet om mij uit het operationele gebied te krijgen”, moest 'ET' toegeven. Een minister van Bophuthatswana die Terre'Blanche had verordonneerd het land zo snel mogelijk te verlaten omdat hij met zijn AWB niet welkom was, noemde het gisteravond onzin.

Volgens de AWB-leider gaf vervolgens oud-generaal Jan Breytenbach de Weerstandsbeweging het bevel zich terug te trekken. De broer van schrijver Breytenbach leidde een ander contingent rechtse blanken namens het Afrikaner Volksfront. Ook oud-generaal Constand Viljoen zat erachter, meende ET, want die probeerde via onderhandelingen de crisis op te lossen. De AWB maakt weliswaar deel uit van het Volksfront, maar dat had niet tot coördinatie geleid. Zo stuurden Breytenbach en Viljoen het AWB-konvooi naar huis, “door een vreemd, door oorlog geteisterd gebied”, begeleid door één voertuig van het leger van Bophuthatswana. Onderweg braken vuurgevechten uit met soldaten en politiemannen van het thuisland, waarbij vijf AWB'ers het leven lieten. “Zo werden ze de doodsakker ingeleid”, zei Terre'Blanche, die vroeger toneelstukken schreef en acteerde.

Verraders te over dus: de regering van Bophuthatswana, die eerst om hulp zou hebben gevraagd en dat later ontkende, Breytenbach, Viljoen en de Zuidafrikaanse regering, die uiteindelijk dit weekeinde het thuisland overnam. (“Als in Amerika rellen uitbreken en een buitenlandse macht valt binnen en zet Bill Clinton af, dan zou u raar opkijken!”) Vooral Viljoen heeft het bij extreem-rechts verbruid. Hij trad af als leider van het Volksfront en gaat met een nieuwe partij, het Vrijheidsfront, de verkiezingen in. “Straks krijgt hij misschien twintig zetels in het parlement”, aldus Terre'Blanche. “Dan staat hij op de loonlijst bij Mandela. Maar een volksstaat koop je niet met geld van Mandela, die verdien je met zweet en bloed.”

Daar gaat de AWB nu met hernieuwde bravoure mee verder. Volgens Terre'Blanche staat het land voor een oorlog waarin de grenzen van de Boerestaat door strijd zullen worden getrokken. Alle mensen die hem hebben verraden, maken deel uit van 'het grote communistische complot', en de wereld heeft nu kunnen zien hoever dat strekt. Een collega van de Engelse pers wilde nog weten of Terre'Blanche niet de algemene indruk deelde dat de AWB met de staart tussen benen Bophuthatswana had verlaten? De ogen van de leider vlamden, nog vol van de oorlog tussen de Britten en de Boeren. “U hoort helemaal bij dat complot waar ik het net over had.”