Op papier is het vrede in El Salvador

SAN SALVADOR, 15 MAART. In het snikhete Cuscatlán-park, in het centrum van San Salvador, wachten een paar honderd aanhangers van de rechtse regeringspartij ARENA op de komst van Armando Calderón Sol (45). De burgemeester van de hoofdstad van San Salvador, en vermoedelijk ook de volgende president van het land, stelt het geduld van zijn aanhangers op de proef. Een organisator van de bijeenkomst vraagt de aanwezigen om vooral niet op een kluitje in de schaduw te gaan zitten, maar verspreid over de tribune, in de volle zon. Anders lijkt het zo wat het is: een magere opkomst.

Een clown amuseert de meegekomen kinderschare en deelt T-shirts uit met het rood-wit-blauwe logo van de Alianza Republicana Nacionalista (ARENA). De band zet voor de zoveelste maal het ARENA-strijdlied in, en uit volle borst zingen de getrouwen mee: “Vaderland, werk, bloed en zweet ... maar eerst El Salvador, het graf waarin de roden zullen belanden”, een strofe die steevast wordt begeleid met een duim-omlaag-gebaar - voor de slechte verstaanders.

Op papier is het na twaalf jaar burgeroorlog in El Salvador nu vrede, maar politieke duidelijkheid is alleen maar gebaat bij polarisatie. En daarvan is er meer dan genoeg tijdens de campagnes voor de verkiezingen van zondag waarbij behalve een nieuwe president ook een parlement, burgemeesters en gemeentebesturen worden gekozen.

Tijdens zijn korte toespraak die het geduld van zijn aanhangers in het park moet belonen, hamert de lijvige Calderón Sol het er nog eens in: we weten wie verantwoordelijk zijn voor de vernielingen aan de infrastructuur in ons land de afgelopen tien jaar. “We zullen vergeven, maar vergeten nooit. Nooit meer oorlog in El Salvador!” Hij doelt natuurlijk op zijn meest nabije concurrent: de coalitie van de voormalige guerrillabeweging Farabundo Martí para la Liberación Nacional (FMLN) en de partijen Movimiento Nacional Revolucionario (MNR) en Convergencia Democrática (CD) voor wie de linkse veteraan Rubén Zamora als de presidentskandidaat in het veld is getreden.

Hoewel de constatering dat het FMLN als enige verantwoordelijk was voor de vernielingen en het geweld tijdens de burgeroorlog nogal eenzijdig is, lijkt ARENA toch te gaan scoren. Uit de meest recente opiniepeilingen blijkt immers dat de regeringspartij op 20 maart als winnaar uit de bus zou kunnen komen, mogelijk zelfs met een absolute meerderheid van de stemmen, zodat een tweede ronde overbodig is. Niet zozeer wegens de eigen overtuigingskracht, maar, zo blijkt uit onderzoeken, wegens het gebrek aan daadkracht van de oppositie.

Pag.4: 'Oppositie Salvador toont geen leiderschap'

De strategie van de coalitie FMLN/MNR/CD is er op gericht wel een tweede ronde te bereiken. “Het is zeer onwaarschijnlijk dat er géén tweede ronde komt”, zegt kandidaat Rubén Zamora beslist tijdens een blikseminterview, wanneer zijn op Amerikaanse leest geschoeide campagne als een wervelwind door het nabij San Salvador gelegen gehucht Santa Cruz Michapa trekt. De kandidaat pompt een paar minuten handen, kust baby's en doet de rest van de verbaasde bevolking af met een brede armzwaai, alvorens naar de volgende doorkomstpost te racen.

Ook andere leiders van de coalitie rekenen op een tweede ronde, waarbij de voormalige guerrilleros dan een nieuwe alliantie zouden sluiten met de voorshands als derde getipte christen-democraten, en zo gezamenlijk ARENA van een nieuwe regeringstermijn zouden moeten afhouden.

Maar uit onverdachte bron wordt de vermoedelijke verkiezingszege van ARENA nog eens bevestigd. Pater Rodolfo Cardenal, vice-rector van de gerenommeerde Middenamerikaanse door jezuïeten bestuurde universiteit 'José Simeon Cañas' in de Salvadoraanse hoofdstad, haalt de cijfers uit het laatste kiezersonderzoek van de universiteit erbij. “De meerderheid van ARENA is solide en goed geconsolideerd ten opzichte van de andere partijen”, zegt hij. “Het is zeer waarschijnlijk dat de verkiezingen in één ronde zullen worden beslist”. Het is een feitelijke constatering die de jezuïeten weinig vreugde zal bezorgen. Ruim vier jaar geleden immers trok een aan ARENA en het Salvadoraanse leger gelieerd doodseskader de campus op en schoot in koelen bloede zeven mensen neer, onder wie de toenmalige rector van de universiteit, Ignacio Ellacuría.

“Er is onder de mensen weinig enthousiasme voor de verkiezingen”, constateert Cardenal. “Men denkt dat er fraude zal worden gepleegd, wat ik overigens niet geloof. De helft van de mensen interesseert de campagnes niet. We zien dat er veel apathie is. Het veld ligt open voor rechts, omdat de oppositie geen leiderschap betoont, geen initiatieven neemt, niet enthousiasmeert en niet uitlegt waarom voor de oppositie zou moeten worden gestemd.”

Het verwijt van Cardenal aan de linkse partijen - en met name aan het FMLN dat na een decennium van gewapende strijd nu voor het eerst op legale wijze tracht de macht te veroveren - is dat ze geen werkelijk alternatief bieden. De guerrilleros zouden zijn verworden tot “ordinaire politici”. Een forum van de kandidaten voor het burgemeesterschap van San Salvador lijkt die stelling te onderstrepen. Noch FMLN-kandidaat Schafik Handal, een voormalige guerrillacommandant, noch de christen-democratische José Napoleon Duarte die in het voetspoor treedt van zijn overleden vader en oud-president van het land, wijkt in interrupties veel af van wat ARENA-kandidaat Mario Valiente heeft te melden. De thema's luiden onveranderlijk: aanpak van de criminaliteit, de vervuiling, de verkeerschaos - toegegeven, urgente problemen in de Salvadoraanse hoofdstad.

De verkiezingen komende zondag moeten de apotheose vormen van het nu ruim twee jaar oude Salvadoraanse vredesproces. Op 16 januari 1992 tekenden regering en guerrilla in Mexico de vredesakkoorden van Chapultepec, genoemd naar het kasteel in Mexico-Stad waar de historische bijeenkomst plaatshad. Onder toezicht van de Verenigde Naties zette El Salvador zich vervolgens aan de naoorlogse opbouw, de integratie van de voormalige guerrilleros in het civiele leven, de drastische verkleining van het leger en de voorbereidingen voor wat met veel gevoel voor overstatement de 'verkiezingen van de eeuw' worden genoemd.

Ruim drieduizend buitenlandse waarnemers zullen het verkiezingsproces van nabij meemaken en een garantie moeten bieden voor eerlijke, geweldloze verkiezingen. Onder hen de vertegenwoordigers van de Verenigde Naties. Het oordeel van de VN tot nu toe is - met enige slagen om de arm - positief. De golf van moordaanslagen in de afgelopen maanden, onder andere op voormalige guerrilleros, wordt niet zozeer in verband gebracht met de verkiezingen als wel met het algemene, en hoge, geweldsniveau in het land. “De temperatuur stijgt natuurlijk wat met de verkiezingen”, zegt Diego García Sayán, de Peruaanse chef van de mensenrechtenafdeling van het VN-contingent in El Salvador. “Maar als we [de gewelddadige incidenten rond de verkiezingen] vergelijken met wat er zich hier eerst afspeelde, dan gaat het om een situatie die goed hanteerbaar is en kan worden getolereerd. Het politieke geweld heeft niet de overhand gekregen”.

    • Reinoud Roscam Abbing