SPD behaalt meerderheid in Nedersaksen

PAG.7: HOOFDARTIKEL

BONN, 14 MAART. Bij de verkiezingen in de Westduitse deelstaat Nedersaksen heeft de SPD van premier Gerhard Schroder gisteren een absolute meerderheid gehaald. Hoewel zij met een percentage van 44,3 (plus 0,1 ten opzichte van 1990) praktisch constant bleef, behaalde zij in de landdag in Hannover 81 van de 161 zetels _ een meerderheid van een zetel doordat zij er bij de restzetelverdeling van kon profiteren dat de FDP van zes tot 4,4 procent zakte en de kiesdrempel (vijf procent) niet haalde.

Grote verliezer was de CDU, die van 42 procent in 1990 zakte tot 36,4. Winst was er voor de Bundnis'90/Grunen, die na vier jaar coalitie met de SPD klom van 5,5 naar 7,4, maar die toch naar de oppositie verhuist. De rechtsradicale Republikaner komen niet in de landdag, zij bleven steken op 3,7 procent (1990: 1,5).

Nieuwe protestpartijen, zoals de Statt-partij, die vorig jaar in Hamburg succes had, kregen geen voet aan de grond. Ondanks het slechte weer en de gevreesde Politikverdrossenheit _ de afkeer onder burgers van de politiek _ was de opkomst onder 5,85 miljoen kiezers met 73,8 procent nauwelijks minder dan vier jaar geleden (toen: 74,6). Woordvoerders van de grote partijen en commentatoren hebben al geconcludeerd dat de opmars van extreem rechts en de afkeer van “de politiek” onder de kiezers kennelijk achter de rug zijn; zo'n tachtig procent van de stemmen ging naar de SPD en de CDU.

De verkiezingen in Nedersaksen, waar omstreeks eentiende van de Duitse bevolking woont, zijn de eerste van 19 regionale en gemeenteraadsverkiezingen. Op 16 oktober zijn de verkiezingen voor het Duitse parlement.

Premier Schroder kondigde gisteravond direct aan dat zijn SPD de Groenen vaarwel zegt als coalitiepartner. “Een eigen meerderheid is altijd beter dan een coalitie. Je kunt dan sneller en effectiever werken, al heb ik geen reden ontevreden te zijn over de samenwerking met de Groenen sinds 1990”, zei hij. Hij wil nu ook regionaal SPD-voorzitter worden. In de richting van de landelijke SPD zei hij: “Mijn woord telt nu ook wat meer in Bonn. Dat is toch zo als je dank zij de eensgezinde houding van de SPD in Nedersaksen wint?”

De secretaris van het landelijke SPD-bestuur, Gunter Verheugen, noemde het verlies van CDU en verwijs PAG. 7 HOOFDARTIKEL

FDP, die samen net boven 40 procent uitkwamen, een voorbode van de nederlaag die de regeringscoalitie in Bonn volgens hem op 16 oktober in de Bondsdagverkiezingen zal lijden.

Zijn collega Peter Hintze van de CDU meende daarentegen dat zijn partij wel “ernstig verloren” had, maar wel alweer in de lift zit in vergelijking met de prognoses van enkele maanden geleden.

Pag. 5: 'Tweede stemmen' gaven doorslag

Gunstige berichten over het aantrekken van de economische conjunctuur zullen de stemming voor de CDU dadelijk verder verbeteren, de positie van kanselier Helmut Kohl als landelijk lijsttrekker staat niet ter discussie, aldus secretaris Hintze van het landelijke CDU-bestuur.

Daarin werd hij bijgevallen door Erwin Huber, secretaris-generaal van de Beierse CSU, die meende dat “op hun eigen profiel bedachte” CDU'ers uit Nedersaksen als Rita Süssmuth (Bondsdagvoorzitter) de campagne van de 34-jarige regionale lijsttrekker Christian Wulff bemoeilijkt hadden met “linkse uitspraken”. Wulff zelf zei nu als CDU-fractieleider de oppositie tegen de SPD in de landdag te willen gaan leiden. Doordat de huidige fractievoorzitter gisteravond duidelijk maakte dat hij niet vrijwillig op zal stappen, werd meteen duidelijk dat Wulff, die behoort tot degenen in de CDU die kritiek hebben op kanselier Kohl, voor een gevecht in zijn eigen partij staat.

In het Duitse kiesstelsel hebben kiezers een eerste stem, die zij rechtstreeks geven aan de kandidaat van hun voorkeur in hun district, en een tweede stem, die zij kunnen uitbrengen op de partij van hun voorkeur, wat niet de partij hoeft te zijn van de geprefereerde “rechtstreekse kandidaat”. Als, zoals gisteren, een partij als de FDP, die veel “tweede stemmen” krijgt, wegvalt omdat zij de kiesdeler niet haalt en een grote partij als de SPD al veel “directe mandaten” heeft gehaald, is die grote partij bij het ingewikkelde verdelingssysteem voor de restzetels zeer in het voordeel. Aan dit mechanisme, waarvan de werking nog versterkt werd doordat ook de Republikaner met 3,5 procent en andere kleine partijen met samen 3,8 procent beneden de kiesdrempel bleven, dankte de SPD gisteren in Nedersaksen tien extra zetels.

Ook de CDU profiteerde van dit verschijnsel en bleef ondanks 5,6 procent verlies op hetzelfde zeteltal staan. Om het nog iets ingewikkelder te maken: het precieze aantal zetels in de nieuwe landdag kan zó zelfs variëren met de hoeveelheid stemmen die zijn uitgebracht op partijen die onder de kiesdrempel bleven. Sinds gisteren telt de landdag in Hannover daardoor niet meer 153 maar 161 leden, namelijk 81 van de SPD, 67 van de CDU en 13 (plus 5) van Bündnis '90/Groenen.

    • J.M. Bik