Ouderenbond ziet weinig in ouderenpartij

Ouderen zijn een belangrijke factor geworden in de Nederlandse politiek. De AOW-plannen van het CDA deden de afgelopen weken een storm van protest opsteken. Ouderenbonden en ouderenpartijen roeren de trom. Hoe vergrijst Nederland? En: hoe de belangen van de ouderen te behartigen? Cijfers, feiten en een vinnig debat.

Zoals de jaren zestig te boek staan als het tijdperk van de jongeren, zo lijken de ouderen de jaren negentig voor zich op te eisen. Een opstand onder AOW-gerechtigden heeft het CDA op z'n grondvesten doen schudden. Partijen van ouderen zijn bij de raadsverkiezingen van 2 maart verrassend doorgedrongen in vijf gemeenteraden. Nieuwe leden stromen toe bij de bejaardenbonden. De voorhoede der ouderen heeft voor 13 april een landelijke protestbijeenkomst bijeengeroepen in het Eindhovense PSV-stadion. Twee ouderenpartijen hebben zich inmiddels ingeschreven voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 3 mei.

Het klimaat is gunstig. Hoe nu de oogst binnen te halen? Wat hebben de ouderen-bonden hun leden te bieden? Zijn de ouderen-partijen in staat hun verkiezingsbeloften waar te maken?

J. Hoek van Dijke, de voorzitter van de de algemene ouderenbond ANBO (210.000 leden): “Ik ben niet ontevreden over wat de ANBO tot nu toe heeft bereikt. Maar tevreden ben ik nog lang niet.” H. Leerkes, de lijsttrekker van de ouderenpartij Politieke Unie 55+ (2.500 leden): “Het is de ouderenbonden tot nu toe niet gelukt door te dringen tot de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen. Wij zijn verplicht heel snel in actie te komen om te voorkomen dat ouderen nog verder achterop raken.”

De bondsvoorzitter (64) en de lijsttrekker (71) ontmoeten elkaar in Paleis 't Loo te Apeldoorn. Het is hun eerste kennismaking. Na bijna twee uur verhit debatteren schudden ze elkaar beleefd de hand. Geen Pact van Apeldoorn tussen de bond en de partij.

Zal de ANBO haar leden oproepen te stemmen op een ouderenpartij?

Hoek van Dijke: “Nee. Wij geloven niet in partijen die slechts opkomen voor de belangen van één bepaalde groep. Toen ik dertig jaar geleden lid was van de Rotterdamse gemeenteraad zaten er ook vier boeren in de raad omdat Koekoek zoveel aanhang had. Ze hebben daar braaf vier jaar gezeten, hun presentiegeld gebeurd en zijn toen weer geruisloos van het toneel verdwenen.”

Waarom vertelt u dit?

Hoek van Dijke: “Omdat ik vrees dat iedere geïsoleerde partij hetzelfde lot zal zijn beschoren.”

Met dit keer lijsttrekker Leerkes als de boer Koekoek van de ouderen?

Leerkes: “Wacht, hier ontstaan misverstanden! Belangenpartijen zijn niet nieuw. De SDAP is ontstaan als de partij van de arbeiders. En de liberale partijen in de vorige eeuw kwamen op voor de belangen van de burgers.”

Maar misschien is het grote verschil dat moderne politieke partijen visies ontwikkelen op de hele samenleving. Ze bezien het land niet louter door de bril van één bevolkinsgroep.

Leerkes: “Dat doen wij ook niet. Wij zijn er niet alleen voor ouderen. Dat is juist de misvatting. Wij knokken voor alle generaties. Ik heb volwassen kinderen. Ik heb ze gevraagd: hoe zien jullie de toekomst van het ouder worden? Hoe denken jullie straks te kunnen genieten van je derde levensfase? Wij ouderen zijn wegwerpmensen geworden.”

Lijsttrekker Leerkes begint een krachtig betoog over de gevestigde politieke partijen die geen rekening houden met de ouderen: over de koopkracht van mensen met alleen een AOW-uitkering die de afgelopen tien jaar met 10 procent is gedaald, over ellenlange wachtlijsten in de gezondheidszorg, over de verpaupering van oude stadswijken. Al die misstanden, betoogt Leerkes, zijn te wijten aan het beleid van de grote partijen die zich blind tonen voor de noden van de oudere Nederlanders.

ANBO-voorzitter Hoek van Dijke: “Wij delen uw ongerustheid punt voor punt. Maar denkt u werkelijk dat een partij van ouderen ook maar iets kan uitrichten?”

Leerkes: “Jazeker. Wij willen delen in de sociale macht. Wij willen meepraten, we laten ons niet langer terzijde schuiven.”

Hoek van Dijke: “En dan zit u daar straks met een ouderenfractie in de Kamer. Daar is niets op tegen, maar er is ook werkelijk niets vóór te zeggen, zeker niet omdat u nooit deel zult uitmaken van een regeringscoalitie.”

Leerkes: “Ik bespeur bij de ouderenbonden een vinnigheid van: 'stel dat het die rakkers lukt!' Nou, stel dat het ons lukt, stel! Lijden de bonden daar dan onder? Uw reactie klinkt als: jongens ga heen en zondig niet weer. Ik houd me vast aan een Europees onderzoek waaruit blijkt dat 20 procent van de oudere Europeanen vindt dat er een politieke ouderenbeweging moet komen. Zet dat eens af tegen de ruim twee miljoen Nederlanders van 65 jaar en ouder - en dan heb ik het nog niet eens over de groep die vlak daaronder zit. Wij kunnen echt rekenen op een grote aanhang.”

De ANBO heeft zich in mei vorig jaar tot alle politieke partijen gericht in een manifest met vijftien aanbevelingen voor een 'geïntegreerd ouderenbeleid'. Op de lijst staan onder andere: meer oudere kandidaten op verkiesbare plaatsen, verdergaande maatregelen ter verbetering van pensioenen voor vrouwen, bescherming van de koopkracht van de AOW door directe koppeling aan de CAO-lonen en voor het toelaten 65-plussers met een laag inkomen tot de ziekenfondsen.

De Politieke Unie 55+ heeft afgelopen januari een verkiezingsprogramma vastgesteld. De partij is onder andere voor flexibele pensionering, tegen leeftijdsdiscriminatie, grotere veiligheid door meer politie op straat, een veel restrictiever toelatingsbeleid voor buitenlanders en drastische beperking van overheidssubsidies.

Als partij bent u gedwongen politieke keuzes te maken. Hoe kiest u tussen financieringstekort en banenplannen? Hoe hoog mag van u de collectieve lastendruk worden als u belooft de uitkeringen op peil te houden?

Leerkes: “O, wij zeggen: de lastendruk moet veel lager en er moet meer werk komen. En wij zullen gaan bezuinigen.”

Hoe?

Leerkes: “U bedoelt: hoe moeten we dat financieren? Ja hoe, daaraan zullen we met z'n allen nog hard moeten sleutelen.”

Maar waar liggen de keùzes van uw partij?

Leerkes zoekt naarstig tussen zijn paperassen. Tot zijn opluchting vindt hij een velletje met bezuinigingsplannen. “Er kan vijf miljard worden bezuinigd op de gezondheidszorg, met name bij het medicijngebruik, door het verscherpen van de concurrentie. Er kan 0,8 miljard worden bezuinigd door het invoeren van identificatieplicht in de ziekenhuizen. Er komen nogal wat mensen uit het buitenland naar Nederland om zich hier te laten opereren. Daar moet een einde aan komen.”

Hoek van Dijke: “Bedoelt u dat niet-Nederlanders in principe hier niet geopereerd mogen worden?”

Leerkes: “Nee, buitenlanders mogen hier zeker geopereerd worden.”

Hoek van Dijke: “Maar wat is dan de besparing?”

Leerkes: “Dit punt wordt steeds verkeerd uitgelegd. Er komen veel illegale buitenlanders naar Nederland om zich hier onder een andere naam te laten opereren en dan gaan ze weer terug naar hun eigen land. Daar wordt gewoon gefraudeerd. We zullen die fraude gaan bestrijden.”

Leerkes maakt de lijst af met voorstellen voor bezuinigingen op diverse subsidieregelingen. Bij elkaar opgeteld komt hij op een 'pakket' van 10,4 miljard.

Het CDA en het VVD willen de komende kabinetsperiode zo'n 18 miljard bezuinigen. D66 komt met ruim 12 miljard bezuinigingen en GroenLinks met bijna 9 miljard gulden.

Leerkes: “Ja, maar die partijen pakken dat af van de ouderen. Men moet niet vergeten dat 3,8 miljoen mensen boven de 55 jaar dit land uit het moeras hebben getrokken. Dus daar mag je niet nog eens geld gaan weghalen.”

'Eigen Ouderen Eerst' eerst?

Leerkes: “Nee, dat vind ik nou weer zoiets. Dat zeggen we helemaal niet. Wij hebben grote problemen met wat er op dit moment gaande is. Daar hoeven we geen doekjes om te winden.”

Wat vindt de ANBO van de beleidsplannen van de Politieke Unie 55+.

Hoek van Dijke: “Ze weten het niet. Ze weten het gewoon niet.”

Leerkes: “Weet u het dan wel?”

Hoek van Dijke: “Nee, maar dat is het verschil tussen een bond en een partij. Wij hoeven het niet precies te weten. We mogen natuurlijk geen onzin verkondigen, maar we hoeven niet te berekenen hoeveel onze wensen gaan kosten. We leveren een lijst in bij de politiek en hebben niet de illusie dat alles in één kabinetsperiode kan worden verwezenlijkt.”

Dat gaat de Unie 55+ te langzaam waarschijnlijk.

Leerkes: “Zeker. Daarom hebben we gekozen voor de oprichting van een partij. Vroeger had je een staatsman. Die keek tenminste naar de volgende generatie. En in moeilijke tijden zoals nu, zou zo'n staatsman zijn schapen scheren. Door moderne politici word je slechts gevild.”

    • Gijsbert van Es Margot Poll