Nederzettingen

In het artikel 'Herindeling kost CDA stemmen' van redacteur Max Paumen (NRC Handelsblad, 7 maart) komt de Noordbrabantse gedeputeerde De Geus aan het woord: “De angst voor het nieuwe is begrijpelijk, maar ongegrond. Gemeenschappen als Den Hout bij Oosterhout en Nispen bij Roosendaal die bij eerdere herindelingen waren betrokken, hebben het beste van het beste gekregen.” Die bewering klopt niet.

Nispen is een oude parochie, daterend uit de 12de eeuw of eerder. Wat afgelegen gehuchten daarvan stichtten in 1266-1268 een kapel, waar omheen zich de nederzetting Roosendaal vormde die door turfwinning en turfhandel, scheepsbouw en dergelijke snel groeide. Eerst eeuwen later zou Roosendaal een eigen parochie worden. Het bleef echter met Nispen samen een rechtsgebied vormen, dat omstreeks 1800 omgezet werd in een gemeente onder de naam Roosendaal en Nispen. Roosendaal had het agrarisch gebleven Nispen overvleugeld. Van herindeling of samenvoeging is hier geen sprake, eerder van een bijna-scheiding.

In Oosterhout is blijkens opgravingen al in de elfde eeuw een kerk aanwezig, waarbij een bijzonder uitgestrekte parochie behoorde. Daarin ligt ook Den Hout, dat het lang met een kapel moest stellen. De namen Den Hout en Oosterhout en de onderlinge ligging van beide plaatsen doen vermoeden dat ook Oosterhout secundair gevormd werd, nu bij een ouder Den Hout. Meer precieze gegevens ontbreken daarover. De gemeente Oosterhout is de opvolger van de oude gemeenschap en parochie Oosterhout, waartoe vanouds ook Dorst bij Breda behoort. Hier is dus evenmin een herindeling aan de orde.

Westelijk Noord-Brabant telt overigens veel gemeenten met een dubbele naam: Etten en Leur, Gilze en Rijen, Alphen en Riel, en nog veel anderen. Ze zijn geen van alle door annexatie ontstaan en hebben ieder zo hun eigen ontstaansgeschiedenis.

Beide voorbeelden (Den Hout, Nispen) ondersteunen dus allerminst de stelling dat de angst voor het nieuwe ten onrechte is. Eerder zouden ze de stelling onderbouwen dat een rustige eeuwenlange samenleving tot een goede afweging van belangen leidt. Zo'n gunstige ontwikkeling wordt door herindelingen alleen maar verstoord.

    • Drs. K.A.H.W. Leenders