Macbeth is hard, sober en gespleten

Voorstelling: Macbeth van William Shakespeare door Theater an der Ruhr. Regie: Roberto Ciulli en Hans Peter Clahsen; decor en kostuums: Gralf Edzard-Habben; spelers: Fritz Schediwy, Veronika Bayer, Karin Neuhäuser e.a. Gezien 10/3 Schouwburg Leiden.

Het gezelschap Theater an der Ruhr gebruikt nadrukkelijk twee speelstijlen in hun voorstelling Macbeth. Tot en met de moord en de nachtmerries voor Macbeth en Lady Macbeth die daarvan het gevolg zijn, is de trant van acteren fel, ingeleefd, op de toppen van de zenuwen. Daarna verandert alles; men speelt klinisch, reflectief en ijzig beheerst. Dat betekent dat de beide regisseurs, Roberto Ciulli en Hans Peter Clahsen, twee kanten van Macbeth willen tonen. Enerzijds de man die uit de mateloze, hysterische ambitie zelf koning te worden een moord begaat; anderzijds de berekenende man die zichzelf welbewust in een onmogelijke situatie plaatst en dan maar ziet hoe hij eruit moet komen.

Het was voor het eerst in een enscenering van Macbeth dat ik deze splitsing van de titelheld in twee personages zag. Ook het decor sluit zich erbij aan: in het eerste deel hangen bloedrode draperieën wulps over de speelvloer. Later toont het decor slechts de kale bakstenen wanden van het toneelhuis. Het is mooi dat je als toeschouwer op deze wijze niet echt helemaal greep krijgt op het hoofdpersonage Macbeth, de bloedige moordenaar. De heksenscène in het begin bewijst het al: Macbeth laat zich niet werkelijk door hun boze influisteringen opjuinen. In andere ensceneringen zag ik dat Macbeth meteen al veranderde in een door spoken bezochte tiran; hier herhaalt acteur Fritz Schediwy enkele keren hardop: “Koning dus, zo, ik word koning”. Alsof het niet hemzelf betreft, maar en ander, en alsof hij het zelf niet wil, maar machten buiten hem om.

Zo is het natuurlijk ook. De heksen en Lady Macbeth vuren hem aan iets buitensporigs te verrichten. De vrouwenrollen van Theater an der Ruhr zijn van een ongewone kwaliteit. De drie heksen zijn koele vampiers. Ze hebben een soort onaardse schoonheid door een mengeling van hardheid en verleidelijkheid in hun verschijning. Wellustige vrouwelijkheid en doelbewuste veroveringszucht zijn onontwarbaar met elkaar verweven. Lady Macbeth is niet één personage, ze wordt gespeeld door dezelfde drie actrices als de heksen. Dat maakt hun macht oneindig groter, en daarmee hun vernietigende invloed op Macbeth. Het is geen voorstelling die de zinnen verstrooit. Ze is hard en sober.

Er schuilt tegelijk veel humor in, en dat is vooral te danken aan de hoofdrolspeler en de drie hoofdrolspeelsters die onophoudelijk weten te jongleren met stem en beweging, zodat elke monotonie wordt vermeden. Dat heeft een zeldzaam levendige voorstelling tot gevolg, die terecht na afloop in de Schouwburg van Leiden werd bejubeld. Volgende week woensdag staat hetzelfde gezelschap in Rotterdam, dan met Sophocles König Oidipus.