Leger Z-Afrika herstelt orde in Bophuthatswana

JOHANNESBURG, 12 MAART. Zuidafrikaanse troepen zijn gisteravond het zwarte thuisland Bophuthatswana binnengetrokken om de orde te herstellen na een week van stakingen, gevechten en plunderingen. De president van het in naam onafhankelijke thuisland, Lucas Mangope, had eerder op de dag zijn verzet opgegeven tegen deelneming aan de verkiezingen van eind april in Zuid-Afrika.

Daarmee kwam een voorlopig einde aan de politieke en militaire hoogspanning, die was ontstaan nadat naar schatting tweeduizend zwaar bewapende rechtse blanke extremisten president Mangope te hulp kwamen. Volgens de staatsomroep zijn bij de onlusten gisteren tenminste vijftig mensen om het leven gekomen en 280 mensen gewond geraakt. Onder hen drie leden van de Afrikaner Weerstandbeweging, van wie er twee werden geëxecuteerd terwijl ze gewond op straat lagen. Veel gebouwen werden in brand gestoken. Winkels zijn op grote schaal geplunderd.

Mangope zal deelnemen aan de verkiezingen onder de vlag van de Noordwest Christen Democratische Partij. “Ik ben vast van plan de partij te leiden in de verkiezingen om te laten zien waar de werkelijke sympathie van de mensen in deze provincie ligt”, liet hij in een verklaring weten.

Maar in tegenstelling tot Mangope liet de Inkatha Vrijheidspartij van Mangosuthu Buthelezi om middernacht verstek gaan toen de termijn verliep voor partijen om hun kandidaten voor de verkiezingen te laten registreren. Buthelezi had zich vorige week “onder voorbehoud” ingeschreven. Hij stelde toen internationale bemiddeling in de impasse in de grondwettelijke onderhandelingen als voorwaarde.

Het Vrijheidsfront, de partij die oud-generaal Constand Viljoen vorige week liet registreren, kwam op het allerlaatste moment met een kandidatenlijst. Daarmee was de breuk binnen rechts een feit. Een vertegenwoordiger van de kiescommissie zei dat Pieter Groenewald namens het Vrijheidsfront een lijst namen had overgelegd. “Voor Inkatha is het nu te laat”, aldus de vertegenwoordiger.

De Britse onderneming die de 80 miljoen stembiljetten moet drukken wil uiterlijk vandaag met haar werk moet beginnen. In totaal hebben 27 groeperingen zich ingeschreven.

Bophuthatswana heeft nu als laatste van de vier zwarte thuislanden ingestemd met aansluiting bij Zuid-Afrika. Afgelopen woensdag verklaarde Mangope nog dat hij geen toestemming zou geven voor het houden van verkiezingen in zijn thuisland en dat hij als onafhankelijke staat verder wilde gaan. De stakingsacties van ambtenaren en de protestacties van inwoners groeiden daarop uit tot een opstand tegen het bewind.

Mangope gaf zich gistermiddag over na urenlang politiek overleg, waarbij ook president De Klerk, ANC-president Nelson Mandela en oud-generaal Constand Viljoen van het Afrikaner Volksfront betrokken waren.

President De Klerk verwelkomde het besluit van Mangope en zei te hopen dat dit “een stabiliserend effect” zal hebben op de explosieve situatie in het thuisland. “Het niet deelnemen was immers een reden voor de wijd verspreide staking van ambtenaren, die bang waren dat ze na de verkiezingen ernstig benadeeld zouden raken”, aldus De Klerk. ANC-leider Mandela meende echter dat de Zuidafrikaanse regering en de Uitvoerende Overgangsraad van zwarte en blanke partijen nu het beheer over het thuisland moeten overnemen.

Pag.4: AWB'ers geëxecuteerd

De blanke troepen trokken zich gistermiddag terug uit Bophuthatswana, nadat zij enkele uren in de hoofstad Mmabatho hadden gepatrouilleerd. De meeste rechtse blanken waren lid van de neo-fascistische Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB). Zij besloten na enkele uren zich terug te trekken, nadat onenigheid was ontstaan binnen het Afrikaner Volksfront waarvan de AWB deel uitmaakt. Oud-generaal Viljoen, leider van het Volksfront, verzocht de AWB te vertrekken. Ook de regering van Bophuthatswana liet weten dat de openlijk racistische AWB niet welkom was.

De Weerstandsbeweging sprak haar afschuw uit over de moord op drie van haar leden door soldaten van het leger van Bophuthatswana. Terwijl auto's vol AWB'ers op de terugtocht naar Zuid-Afrika waren, openden soldaten het vuur. Daarbij kwam eén AWB'er om het leven en raakten twee anderen raakten gewond. Zij smeekten, gelegen naast hun auto, om medische hulp en verslaggevers kregen toestemming hen te ondervragen. Een van de mannen zei voor de televisiecamera's dat hij in Bophuthatswana was, “omdat het Volksfront ons heeft gevraagd hier te komen”. Daarna schoot een soldaat de twee gewonde mannen van korte afstand dood.

De gebeurtenis, die op de televisie is vertoond, heeft in Zuid-Afrika de vrees aangewakkerd voor racistische wraakaanvallen. Volgens ooggetuigen hebben vier blanken in Mafikeng, bij de hoofdstad Mmabatho in Bophuthatswana, na de moord op de AWB'ers drie zwarten doodgeschoten. Zij zouden willekeurig vanuit een auto het vuur hebben geopend op zwarte voorbijgangers.

    • Peter ter Horst