Fantoom

Het Zwitserse weekblad Schachwoche meldt een interessante nieuwe ontwikkeling op het gebied van de schaakcriminaliteit. Schaakbedrog gaat in het algemeen om geld of om titels. De eerste soort komt vooral in open toernooien voor. In de laatste ronde van dit soort toernooien is een besliste partij voor de gemeenschappelijke kas van schakers die tegen elkaar spelen, bijna altijd voordeliger dan een remise. Wie de partij mag winnen, kan al de avond daarvoor worden afgesproken, wat een onbezorgde nachtrust garandeert. De buit wordt gedeeld, met een kleine bonus voor de verliezer, om zijn verloren ratingpunten te compenseren. Laat ik nog eens met nadruk verklaren dat het bij de meeste toernooien eerlijk toegaat, en dat het vooral het kleine middenkader is dat misstappen begaat. Het meest corrupte toernooi aller tijden is waarschijnlijk nog steeds Athene 1968. De Griekse regering van kolonels had besloten dat er Griekse schaakmeesters moesten komen, met officiële titels van de wereldschaakbond. Aldus geschiedde. Op het laatst was het daar ongeveer zo dat de spelers bij het betreden van de toernooizaal een papiertje kregen waarop alvast de uitslagen van die dag waren ingevuld. Er was een eerlijke deelnemer die heftig protesteerde, en dat werd opgelost door hem te beloven dat hij het toernooi mocht winnen. Na het toernooi schreef die eerlijke deelnemer een verslag in Deutsche Schachblätter over het 'zonnige Athene' waar het schaken een gouden toekomst tegemoet ging.

Zo ging het vroeger. Maar nu! Die oude manieren waren eigenlijk erg omslachtig. Het kan beter. Vorige week schreef Schachwoche, zich baserend op kranten uit Zagreb en Belgrado, dat er in Klein Joegoslavië (het zal wel om Servië gaan) 'fantoom-toernooien' waren geweest. De FIDE had de toernooitabellen met de uitslagen gekregen. Ondertekend door de toernooidirecteur en de arbiter. Met vermelding van de grootmeesterresultaten die er waren gehaald. Alles keurig in orde. Alleen waren die toernooien nooit gespeeld en de uitslagen geheel uit de duim gezogen. Ook, aldus Schachwoche, het grootmeesterresultaat van Felix Levin uit de Oekraïne en het vrouwengrootmeesterresultaat van Irina Oemanskaja uit Rusland. Op het laatste congres van de FIDE hebben ze hun hardverdiende titels ontvangen. Met het grootmeesterresultaat van meester Milos Pavlovic schijnt ook iets mis te zijn.

De nieuwe methode is nog niet zo simpel als het op het eerste gezicht lijkt. Er moeten spelers in die toernooien zijn die ratingpunten hebben verloren, en als dat buiten hun medeweten zou zijn gebeurd, zouden ze gaan schreeuwen op het moment dat ze het merken, bij het uitkomen van de eerstvolgende ratinglijst. Alle internationale schakers krijgen dan een papiertje toegestuurd waarop precies staat welke toernooien voor hun rating zijn meegerekend. Dit probleem kan voor een deel worden opgelost door aan de fantoomtoernooien ook een aantal fantoomschakers mee te laten doen, maar die worden dan als onbekende nieuwelingen ingeschaald op een lage rating, zodat er niet veel veren van hen zijn te plukken. Er moeten ook echt bestaande schakers ratingpunten hebben verloren, en die moeten financieel schadeloos zijn gesteld. Altijd nog een stuk goedkoper dan ze twee weken lang in een hotel te zetten. De organisatie spaart in ieder geval de voorrijkosten uit, zou je kunnen zeggen.

Met geheel andere ogen bekijk ik nu het toernooi in Linares. Dat Karpov in het sterkste toernooi ter wereld uit de eerste acht ronden 7,5 punt zou hebben behaald, dat kan toch helemaal niet? En is het niet erg toevallig dat hij een paar remises ging maken, zodat zijn score weer wat menselijker werd, net toen het bericht over het fantoomschaak in Schachwoche was verschenen? Linares is een afgelegen oord dat door weinig reizigers wordt aangedaan. Het kan wel lijken alsof er een betrouwbaar waarnemer ter plekke is, onze eigen Dirk Jan ten Geuzendam, maar wie zegt me dat hij daar echt is en dat er geen fantoomverslagen worden opgestuurd door een fantoomjournalist? Het kan geen toeval zijn dat de perschef in Linares nou net Dimitri Bjelica is, de onbetrouwbaarste schaakjournalist ter wereld. Wij wachten af en hoeden ons voor voorbarige conclusies.

De vorige weken was ik geheel in de ban van de race tussen Karpov en Kasparov, maar nu die beslist lijkt te zijn, wordt het tijd om eens te kijken naar Vladimir Kramnik, trots overwinnaar van Kasparov en opgerukt naar de derde plaats. Een beetje een onopvallende speler, zonder duidelijk afgetekende stijl. Het enige waardoor deze jongeman opvalt is zijn gigantische kracht.

Wit Judit Polgar-zwart Kramnik, negende ronde.

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. f2-f4 Pc6xd4 10. Dd2xd4 Dd8-a5 11. Lf1-c4 Lc8-d7 12. e4-e5 d6xe5 13. f4xe5 Ld7-c6 Een bekende stelling. 14. Ld2 Pd7 15. Pd5 Dd8 16. Pxe7+ geeft wit nu een klein voordeel. In de vierde ronde won Anand daarmee van Beljavski. 14. Lg5xf6 g7xf6 15. Lc4-d5 15. exf6 zou met 15...Dg5+ beantwoord worden, maar als zwart nu de witte loper neemt, is 16. exf6 wel sterk. 15... f6-f5 16. Ld5xc6 b7xc6 17. g2-g4 Le7-g5+ 18. Kc1-b1 Ta8-d8 19. Dd4-c4 Td8xd1+ 20. Th1xd1 Da5xe5 21. g4xf5 e6xf5 22. Dc4xc6 Na 22. Tg1 heeft zwart 22...Kh8. Tot hier ongeveer zal Polgar het voorbereid hebben, en het ziet er inderdaad aardig uit voor wit door haar betere pionnenstelling. 22...Tf8-b8 Maar zwart heeft ook zijn kansen. Punt b2 kan wit moeilijk dekken en b2-b3 zal altijd een ernstige verzwakking van de diagonaal a1-h8 zijn. 23. Dc6-g2 h7-h6 24. Kb1-a1 Kg8-h8 25. a2-a3 f5-f4 26. Dg2-h3 De5-f6 27. Td1-d3 Df6-b6 28. b2-b3 Tb8-e8 29. Pc3-d5 Db6-g1+ 30. Ka1-a2 Kh8-g7 31. b3-b4 Dg1-c1 32. Td3-c3 Te8-e1 33. Ka2-b3 Te1-e5 34. Dh3-d3 Dc1-b1+ 35. Kb3-a4 Db1-h1 36. Tc3-c5 Dh1-e4 37. Dd3-c3 Laat de zwarte f-pion doorlopen en hoopt op tegenaanval. Na dameruil kan wit de f-pion ook moeilijk tegenhouden: 37. Dxe4 Txe4 38. Tc3 Te5 39. Pc7 Te3 of 39. Td3 f3. 37...f4-f3 38. Pd5-b6 Lg5-f6 39. Pb6-d7 Te5-f5 40. Dc3-d2 f3-f2 41. Dd2-d6 f2-f1D 42. Dd6-f8+ Kg7-g6 43. Df8-g8+ Lf6-g7 44. Pd7-f8+ Kg6-h5 45. Dg8xf7+ Kh5-h4

Diagram 1

Wit gaf op. De slotstelling is, wat de koningen betreft, van een aangename symmetrie. Alleen de aanwezigheid van de extra dame op f1 bederft de symmetrie een beetje voor wit.

Wit Beljavski-zwart Kramnik, derde ronde.

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. f2-f4 Pc6xd4 10. Dd2xd4 Dd8-a5 11. Lf1-c4 Lc8-d7 12. Th1-e1 Ld7-c6 13. f4-f5 b7-b5 14. Lc4-b3 b5-b4 15. Pc3-e2 Lc6-a4 16. Kc1-b1 La4xb3 17. a2xb3 Tf8-c8 18. Lg5-d2 Da5-c7 19. Dd4-d3 e6xf5 20. e4xf5 d6-d5 21. Ld2-f4 Le7-d6 22. g2-g3 a7-a5 23. Lf4xd6 Dc7xd6 24. Pe2-f4 a5-a4 25. b3xa4 Ta8xa4 26. Pf4xd5 Pf6xd5 27. Dd3xd5 Dd6-c7 28. Dd5-e4 Ta4-a8 29. Td1-d4 Dc7-a5 30. Kb1-c1 b4-b3 31. c2-c4 Da5-b4

Diagram 2

Wit gaf op.

    • Hans Ree