Etsplaten van Rembrandt en een engel met vlindervleugels; Kunstbeurs Maastricht geopend

The European Fine Art Fair, MECC, Maastricht, t/m 20 maart 1994. Ma-vr 11-20u, za en zo 11-18u. Toegangsprijs incl. catalogus ƒ 45,- voor twee personen ƒ 65,-.

Kunsthistorici, conservatoren en verzamelaars van beeldende kunst stonden vanmorgen op de stoep van het MECC in Maastricht om de jaarlijkse kunstbeurs The European Fine Art Fair (TEFAF) te bezoeken. Wie beroepsmatig geïnteresseerd is, komt liefst in het eerste weekend naar de TEFAF, voordat de beste stukken misschien al verkocht zijn. Society-minnend Nederland telde 150 gulden per persoon neer om al gisteravond de opening bij te kunnen wonen - in black tie en met champagne. Toch vissen ook zij dit jaar achter het net als ze op zoek zijn naar de Frans Hals, de Aert de Gelder of de fraaie maniëristische Abraham Bloemaert die als smaakmakers staan afgebeeld in de catalogus. Die stukken zijn al lang voor de beurs verkocht. Er verlopen immers enkele maanden tussen het moment waarop de handelaren hun foto's inleveren en het verschijnen van de catalogus. En de handel gaat door, want tijd is geld, of liever gezegd: rente. In deze branche zijn de investeringen hoog, en ze moeten meestal met geleend geld worden betaald.

Maar er valt nog genoeg te zien op de zevende TEFAF, die zo uitgestrekt is dat de beursmanager er tijdens de voorbereidingen op een vouwfietsje rondreed. De belangrijkste sectie, oude Hollandse en Vlaamse meesters, is goed voorzien door een trouwe groep handelaren. Net als in de andere jaren is er een ruim aanbod van bloemstillevens in alle soorten en maten, landschapjes van Van Goyen, zeegezichten en veel stukken van de Utrechtse School.

Tot de ongewonere werken hoort een overdonderend mooie en kleurrijke Vanitas van Jan van Hemessen (1504-ca.1566) bij de Parijse kunsthandel Moatti. Een engel met een haast Eyckiaans gepenseeld hoofd en met zeer ongebruikelijke vlindervleugels houdt een bolle spiegel vast waarin een doodshoofd zweeft. Hij wijst met een vroeg-maniëristisch handgebaar op de spiegel en de banderol rond zijn arm waarschuwt, vrij vertaald uit het Latijn: pas op, zo eindig jij ook. Het totnogtoe onbekende werk uit een Franse privé-collectie is reeds voor ruim een miljoen gulden verkocht aan een museum in Lille.

Wie wat minder uit wil geven kan terecht bij Noortman voor een van de 78 originele etsplaten van Rembrandt, die vorig jaar op de markt kwamen, maar die het Rijksmuseum niet en bloc wilde kopen. De platen zijn na Rembrandts dood veelal opnieuw bewerkt en naar kunsthistorische begrippen 'versleten'. Noortman heeft de plaat voor de onvoltooide ets De kunstenaar tekenend naar model uit circa 1639. De koper krijgt er een afdruk van de tweede staat bij, all-in voor 450.000 gulden.

Bij de kunst uit de late negentiende eeuw valt het aanbod van post-impressionisten bij Huguette Berès op, die onder meer een aantal mooie Bonnards en Vuillards heeft. Ook van Nederlandse negentiende-eeuwse romantici is de TEFAF aardig voorzien.

De sectie antiek neemt dit jaar nog meer ruimte in dan de schilderkunst. Er is echter geen sprake van een concentratie op een bepaalde periode, stijl of categorie voorwerpen. Men vindt hier van alles wat. Bij de meubels zijn de jongste perioden het minst vertegenwoordigd. Slechts twee handelaren verkopen Empire- en Biedermeiermeubilair. Een van hen, Prinz &o Mller, heeft een prachtig mahoniehouten Biedermeier-secretaire in een hoogst ongebruikelijke, vrijwel ronde vorm. Hij staat op een dunne 'hals' waaronder de klauwpoten weer naar buiten welven: als een lier (het muziekinstrument) die op zijn kant staat. Het Noordduitse bureautje uit circa 1810 moet 380.000 gulden opbrengen. De beste handelaren in oude textilia ter wereld staan al jaren als vast groepje op de afdeling Textura. Met hun niet-Europese aanbod zuchten zij gezamenlijk onder het onbegrip van de gemiddelde beursbezoeker, die hen associeert met de handelaren in Perzische tapijten. “Die verkopen de commerciële produkten van na 1900, wij hebben kunstwerken in huis,” verklaart een medewerker van Kailash Gallery. Kailash is gespecialiseerd in Peruaanse ceremoniële textiel van rond het begin van de jaartelling, die als grafgiften uitmuntend geconserveerd zijn in de droge bodem langs de kust. Het zijn veelal rechthoekige tunieken van forse afmetingen in eenvoudige geometrische patronen, met zeer krachtige kleurstellingen. De prijzen - 250.000 gulden voor een topstuk - liggen een stuk lager dan voor Europese kunst van museumkwaliteit het geval zou zijn.

Over de kleinere afdelingen met juwelen, oudheden, oude boeken en prenten en twintigste-eeuwse kunst hebben we het dan nog niet eens gehad. En dan mag de bezoeker zich ook nog eens vergapen aan 60 objecten die voor een tentoonstelling op de beurs zijn uitgeleend door de Hermitage in St. Petersburg. De beursorganisatie koos voor objecten van dezelfde categorieën als die op de beurs verhandeld worden. Alleen hoeft men zich van Frans Hals' mansportret of van de rouwende marmeren monniken van het vijftiende-eeuwse praalgraf van de Franse hertog Jean de Berry niet af te vragen wat ze zouden kosten. Museumstukken hebben geen prijs meer.

    • Kitty Kilian