Sereen document over massa-ontslag bij truckfabrikant

EINDHOVEN, 11 MAART. De letters DAF en 27 februari 1993 staan duizenden werknemers van de Eindhovense truckfabrikant nog steeds diep en vooral pijnlijk in het geheugen gegrift. Op die datum kregen ze per brief te horen dat ze ontslagen waren. Heel Nederland was er via televisie, radio en krant getuige van hoe ze met trillende vingers de enveloppen openmaakten en de brief soms tot acht keer toe overlazen voordat de onheilstijding tot hun doordrong.

D'AFvallen en opstaan, Arbeidsvoorziening in beweging door Jan van der Pol en Thom van den Bosch, uitgave Regionaal Bestuur voor de arbeidsvoorziening Zuid-Oost-Brabant, f. 12,95, ISBN 90-90070010-9.

“De enige boodschap was: jong of oud, meteen opstappen. Er is geen warme handdruk van vlees en bloed en zeker niet van goud. Er is geen uittreedpremie en geen sociaal plan. En wij helpen niet bij het zoeken van ander werk”. Dat was de boodschap. Erger nog: men mocht zich nooit meer op het terrein ophouden. Zelfs lopen de zorgvuldig onderhouden volkstuintjes op het grondgebied van de onderneming gevaar omdat ze verkocht zullen worden. “Het allerergste was het geknakte vertrouwen in het bedrijf waar de meesten zo trots op waren”.

Zo staat het allemaal te lezen in het gisteren aan minister Andriessen van economische zaken overhandigde boekje 'D'AFvallen en opstaan'. Het is het verhaal geworden van de 1420. Dat is het aantal ex-Daffers dat bemiddeling naar ander werk zocht bij het speciaal voor hen opgericht DAF-bemiddelingsbureau bij de Arbeidsvoorziening Zuid-Oost-Brabant in Eindhoven.

Het boekje (120 bladzijden met foto's) is onder patronage van deze dienst geschreven door de ontslagen DAF-werknemers Jan van der Pol en Thom van den Bosch, beiden 57 jaar. Ze waren tot de fatale datum respectievelijk 23 en 38 jaar in dienst van de onderneming en ze zoeken nog steeds - en gezien hun leeftijd vermoedelijk tegen beter weten in - naar ander werk voordat de Bijstand zal toeslaan.

'D'AFvallen en opstaan' is behoudens de enigermate gekunstelde titel een heel aardig, goed leesbaar sociaal document geworden van ontgoocheling enerzijds en van een taai gevecht - met speciale hulp van het arbeidsbureau - tegen verloedering door werkloosheid anderzijds. Het geeft de geschiedenis van het oude DAF weer totdat de miskoop van British Leyland in 1986 en de daaropvolgende economische recessie de doodsteek toebrachten. “Het gezellige Brabantse familiebedrijf dat met alle geweld multionational moest worden, zich wilde meten met de groten der aarde, maar dat zich aan zichzelf vertilde. Wat overbleef was noch een familiebedrijf noch een multinational”, zoals niet zonder bitterheid wordt vastgesteld. Anderzijds laat het zien hoe een arbeidsbureau-nieuwe-stijl op 'oorlogssterkte' werd gebracht en extra menskracht en geld aantrok om de nooddruftigen op te vangen en door te sluizen naar ander werk.

Dat zou in de regio Zuid-Oost Brabant van de Arbeidsvoorziening, zoals gisteren tijdens de presentatie van het boekje in Nieuwspoort in Den Haag werd gezegd, 'redelijk succesvol' zijn verlopen. Door een actieve werving onder de werkgevers in het gebied konden in korte tijd 1154 verborgen vacatures worden opgespoord. Van de 1420 mensen die zich bij het DAF-bemiddelingsbureau meldden waren er eind van vorig jaar 295 nog niet bemiddeld.

Maar als men die cijfers aldus weergeeft zijn ze tè geflatteerd. De waarheid is, maar dat staat met zoveel woorden niet in het boekje, dat 65 procent inderdaad een nieuwe baan vond, dat er ongeveer 200 werden 'uitgeschreven' naar de WAO en de VUT en dat van de 295 overgeblevenen er inmiddels zo'n 175 zijn terechtgekomen in het passieve bestand. Verder dat 10 procent nog steeds te kampen heeft met ernstige psychische problemen en dat, zoals uit een enquête van het Komitee Ex-Daffers is gebleken, driekwart van de herplaatsten een inkomensdaling moest incasseren van gemiddeld 500 gulden per maand.

Daarmee is niets ten nadele van het boekje noch van het functioneren van de Arbeidsvoorziening gezegd. Die dienst leverde hoe dan ook een inspanning van jewelste. Niet alleen door de mensen aan ander werk te helpen, maar ook door ze sollicitatielessen te geven en - wat misschien nog wel zo belangrijk was - door ze op te vangen in zijn gebouw in Eindhoven.

Wie in 'D'AFvallen en opstaan' naar de echte emoties speurt moet het vooral tussen de regels zoeken. Daarvoor is het te sereen en haast te afstandelijk opgeschreven. Dat is misschien ook wel de kracht van het boekje. Veel te gemakkelijk hadden de schrijvers zich kunnen laten verleiden tot het spuien van hun frustraties waartoe zij ongetwijfeld net als hun collega's alle aanleiding hebben. De steken die ze uitdelen zitten meestal onder water. “In de hele organisatie was er maar een zeker van zijn Baan”, waarmee wordt gedoeld op de president-directeur Cor Baan van het oude en het nieuwe DAF.

Maar ook zichzelf hebben ze iets te verwijten, immers: “Te lang waren DAFfers vervuld geweest van blindelings vertrouwen in de leiding van hun bedrijf”, zoals ergens als foto-onderschrift staat te lezen.