Plan 'superbioscoop' kan monopolie doorbreken

Het nieuws dat het bedrijf van de Belgische familie Bert een 'megaplex' (een superbioscoop) met 8000 stoelen en 24 zalen in Diemen wil gaan bouwen, is in de Nederlandse bioscoopwereld als een bom ingeslagen. Met uitzondering van Wim van Wouw, directeur van de nu bijna als monopolist in de Randstad opererende MGM Theaters, reageren bioscoopeigenaren en filmdistributeurs zeer enthousiast. Naar de komst van een superbioscoop naar het voorbeeld van Kinepolis in Brussel, Decascoop in Gent en Metropolis in Antwerpen (alle neergezet en geëxploiteerd door de Bert-groep) werd al enige tijd hoopvol uitgekeken.

In België gaf deze innovatie aanleiding tot een explosie van het totale bioscoopbezoekcijfer; aanvankelijk ging die groei in de nieuwe kolossen in de buitenwijken ten koste van de recettes in de binnenstad, maar na enige tijd blijken in Brussel en Antwerpen de oude theaters zich te herstellen, vooral waar het gaat om het meer kunstzinnige produkt, dat het op de lopende band van de Bert-fabrieken minder goed doet.

Volgens Paul Zonderland, directeur van het Nederlandse Disney-filiaal BuenaVista, is er in ons land een groot tekort aan filmdoeken: “Als je ziet dat er in Amsterdam minder dan de helft van het aantal bioscoopbezoekers geteld wordt van dat in Antwerpen, dan kun je constateren dat het een potentiële groeimarkt is. Hoewel MGM zich de laatste tijd zeer ingespannen heeft om de bestaande theaters te vernieuwen en verbeteren, zorgt elke nieuwkomer voor een welkome impuls.” Pas na enig doorvragen wil Zonderland ook toegeven dat de doorbreking van het MGM-monopolie, goed voor negentig procent van de omzet in de drie grote steden, de filmdistributeurs in de aangename situatie brengt dat ze niet meer van een enkele afnemer afhankelijk zijn. Wie nu een publieksfilm in Nederland wil uitbrengen, moet maar afwachten of en wanneer MGM een gaatje heeft. Met de komst van een concurrent verandert het landschap van vraag en aanbod drastisch, en daarmee de keuzevrijheid voor de consument.

Ook een art-house-exploitant als mr. P. Meerburg (De Uitkijk in Amsterdam) kan zijn blijdschap over de plannen voor een megaplex moeilijk verhullen. Hij meent dat het voor zijn soort bioscoop alleen maar gunstig is, wanneer er een grotere diversificatie ontstaat tussen het aanbod in de binnenstad en dat in een 'grote bak' aan de rand van Amsterdam. Meerburg meent zeker te weten dat MGM zal afzien van het plan om een theater met 3000 stoelen neer te zetten aan de Marnixstraat, wanneer er een jaar eerder al een twee keer zo grote bioscoop in Diemen verrijst: “En als de Bert-familie eenmaal begint te bouwen, dan staat dat ding er zo.”

Zonderland bevestigt de in België gebleken efficiëntie van het concern, maar zegt de vlag pas uit te hangen als de eerste paal de grond in gaat. Tot nu toe zijn plannen voor nieuwe grote bioscopen in Nederland eindeloos getraineerd door onderhandelingen met de gemeenten over bestemmingsplannen, vervoersscenario's en vestigingsvergunningen. Alleen in Scheveningen is het consortium van Warner Bros, Morgan Creek en Chargeurs begonnen aan de bouw, maar dat complex is veel kleiner dan een echte 'megaplex'.

Aan de Nederlandse Federatie voor de Cinematografie (NFC), voorheen de Nederlandse Bioscoop Bond, zal het dit keer niet liggen, al was het maar omdat voorzitter Robbert Wijsmuller, directeur van distributeur Concorde Film, als adviseur betrokken is bij het initiatief van de Bert-groep: “Het kartel, dat vroeger besliste over aanvragen voor de vestiging van nieuwe bioscopen, bestaat niet meer,” constateert Wijsmuller tevreden. Ook de gemeente Diemen lijkt slagvaardiger in haar besluiten dan grote broer Amsterdam. Toch zal concurrent Van Wouw nog proberen er een stokje voor te steken: “De beslissing over de toestemming voor een dergelijk project, met grote gevolgen voor bij voorbeeld de horeca-omzet in de Amsterdamse binnenstad, kan nooit zelfstandig genomen worden door een kleine gemeente. Naar mijn idee zal ook de provincie zich daarover moeten uitspreken, en wij zullen die besluitvorming trachten te beïnvloeden. Het is toch ondenkbaar daar een bioscoop van 8000 plaatsen neer te zetten, als onze huidige totale capaciteit in Amsterdam maar 7500 bedraagt.”

Desondanks wil Van Wouw 3000 plaatsen in de binnenstad erbij en nog eens 3000 in Amsterdam-Zuidoost. Een uitbreiding van de capaciteit met 14.000 plaatsen is geen waarschijnlijk scenario. Gevraagd of hij liever een supercinema in Diemen zou zien of twee middelgrote in Amsterdam, antwoordt Zonderland: “Zuidoost kan het vergeten, als Diemen doorgaat, maar een multiplex in het centrum en een megaplex aan de stadsrand, daar teken ik voor.” Het ziet er hoe dan ook naar uit, dat de stagnatie en veroudering van het Nederlandse bioscooppark definitief tot het verleden behoort.

    • Hans Beerekamp