De plotselinge val van 'Saint Hillary'

WASHINGTON, 11 MAART. 'Saint Hillary ain't no more.' In het politieke handgemeen van de afgelopen weken heeft Hillary Clinton haar feministische stralenkransje verloren. Het ligt nu in het slijk van Whitewater, waarin zij - achteraf bezien - een groot aandeel had. De streng moralistische echtgenote van de president blijkt een gewone yuppie-advocaat in Arkansas te zijn geweest. Zij was niet afkerig van de dubieuze investeringspraktijken van Reagans Roaring Eighties.

Afgelopen maandag bewees een eenzaam groepje van dertig feministen van de National Organization for Women met spandoeken voor het Witte Huis de laatste eer aan 'Saint Hillary'. De feministen waren behalve Bill de enigen die nog publiekelijk de hand voor de First Lady in het vuur durfden steken. Verder was het voor haar politieke tegenstanders en de media, die haar eerst hadden verafgood, prijsschieten.

Haar wittebroodsweken met pers en publiek zijn voorbij. Wie haar aanvalt, wordt niet langer als seksist gezien. “Hillary Clinton vervult een eigen rol in de regering-Clinton. Het is mooi dat ze dat heeft bereikt. Dan kan ze zich nu niet meer verschuilen achter de status van First Lady. Ze moet nu wel degelijk publiekelijk rekenschap afleggen van haar rol”, zei de Republikeinse afgevaardigde Susan Molinari.

Als advocate kon Hillary Bill's bescheiden inkomen van 35.000 dollar per jaar plus de kleine gouverneurs-mansion en vervoer aanvullen met 200.000 dollar per jaar voor commissariaten en aan honorarium, niet veel voor een topadvocaat maar wel veel voor Arkansas. Haar man was nonchalant met geld, zodat zij voor de investeringen moest zorgen in samenwerking met Friends of Bill die soms van twijfelachtig allooi waren. Het huwelijk ging slecht door de escapades van Bill.

Afgelopen maanden probeerde zij het Witte Huis alle feiten en dossiers over Whitewater te laten achterhouden. Haar geheimzinnigheid deed Nixon-achtig aan en zo bracht ze de Washingtonse speculatiemachine over schandalen op volle toeren. Ze zag er lange tijd op toe dat er geen onafhankelijke aanklager werd benoemd om de zaak te onderzoeken. Stafleden in het Witte Huis durfden haar niet tegen te spreken, want er hangt een “muur van angst” rond haar.

De stafleden van het Witte Huis wisten zelf niet waar het om ging. Pas tijdens een toer door Texas gaf president Clinton telefonisch zijn fiat tot zo'n aanklager om de druk tot hoorzittingen in het Congres te weerstaan.

Pag.5: Conservatief Amerika houdt niet van Hillary

Hillary sluit zich af van de pers en is alleen bereid om te praten met loyale society-columnisten. In een vraaggesprek met het tijdschrift Elle gaf zij verongelijkt de Republikeinen de schuld van alles. Het was een “goed georganiseerde, goed gefinancierde poging om mijn man en daardoor mijzelf te ondermijnen. Het zijn mensen die een andere politieke agenda of een andere persoonlijke en financiële reden hebben om ons aan te vallen”, zei ze.

Het is waar, conservatief Amerika haat Hillary hartstochtelijk. Republikeinse adviseurs en politici hebben leedvermaak over dit schandaal. “Mevrouw Clinton wordt net zo sterk gehaat door rechts als Nancy Reagan vroeger door links”, zegt Carl Sferazza Anthony die alle First Ladies in twee boeken heeft beschreven. De afschildering van Hillary Rodham Clinton als politiek correcte schoolfrik vult Republikeinse verkiezingskassen. Zo deed Nancy Reagan als Republikeinse Marie Antoinette vroeger het geld stromen bij Democratische geldinzamelingen.

Stond Nancy Reagan voor onzekere Californische nouveau riche op leeftijd die in “geleende” kleren van Adolfo en Oscar de la Renta droomde van Jackie Kennedy, Hillary Clinton matigt zich de morele zelfverzekerdheid aan van de babyboomer uit de protestgeneratie. Babyboomers zijn boffers. Ze kwamen vaak uit ongebroken twee-oudergezinnen, ze ontliepen de economische crisis, de Tweede Wereldoorlog en - als ze student waren - meestal de Vietnamoorlog.

De eerste werkloosheidsgolf rolde over de generatie na hen. Linkse volwassenen praatten de jongeren in de jaren zestig aan dat zij de moraal in pacht hadden. Hun oprechtheid garandeerde hun goedheid. Vandaar dat de Clintons zo slordig omsprongen met ethische waarborgen. Bill is toch al tamelijk rekkelijk maar de precieze Hillary voelt zich moreel superieur. De Clintons zijn anders dan Republikeinen als Oliver North of Richard Nixon en hoeven niet te worden gewantrouwd. Dat is precies wat conservatieve Republikeinen zo mateloos ergert.

Tegen het presidentiële gebruik in gaven de Clintons hun vermogen pas afgelopen juli over in “blind beheer”. Dat was na de zelfmoord van hun vriend en juridisch medewerker van het Witte Huis, Vincent Foster. Terwijl Hillary begin vorig jaar publiekelijk tekeer ging tegen de “hebzucht” van de pillenfabrikanten, speculeerde Hillary's beleggingsfonds, ValuePartners, op verlaging van de aandelenkoersen in de farmaceutische industrie. Waarschijnlijk had Hillary het niet in de gaten, maar het wekte toch een vreemde indruk. De conservatieve columnist George Will ziet Whitewater dan ook als “doorgeprikte morele ijdelheid”.

Toch is er meer aan de hand. Hillary besloot haar man naar Arkansas te volgen in plaats van te werken voor een prestigieuze advocatenmaatschap in Washington. In het provinciale Little Rock liep ze als advocate voortdurend tegen de prominente politieke status van haar man op. Het advocatenkantoor Rose en partners steeg in aanzien door de connectie met de gouverneur. Hillary profiteerde daarvan, hoewel ze zich als advocaat over het algemeen van staatszaken distantieerde.

Hillary stortte zich ook in het beheer van Whitewater Development, het tot vakantieterrein te ontwikkelen moeras, waar gelden van een slecht beheerde spaarbank heenvloeiden. Bovendien vertegenwoordigde zij als advocaat diezelfde dubieuze spaarbank van familievrienden, tevens Whitewater-partners, voor de deelstaatregering waar haar man gouverneur van was. Pas in 1992, na de verkiezingen, werd het aandeel van de Clintons in Whitewater verkocht door advocaat Vincent Foster. Het is onduidelijk of winst of verlies correct op de belastingformulieren verschenen. Wel zijn precies op de belastingformulieren als aftrekpost aangegeven de waarde van aan het Leger des Heils gedoneerd ondergoed, oude sneakers (zo goed als nieuw, 40 dollar) en oude douchegordijnen.

Clintons firma en Hillary vertegenwoordigden een spaarbank die drie miljoen dollar eiste van familievriend Dan Lasater, wiens firma de emissies van staatsobligaties verzorgde. Er kwam een soepele schikking van 200.000 dollar uit. Lasater is inmiddels veroordeeld voor handel in cocaïne. De vermogensbeheerder van Lasater is nu medewerker in het Witte Huis. Verder was Hillary betaald commissaris en advocate tegelijk van een door Arkansas gefinancierd project om leningen aan armen te verstrekken.

Met veel vrienden van Hillary in de regering-Clinton loopt het onfortuinlijk af. Haar voormalige partner in het advocatenkantoor, Vincent Foster, werd juridisch medewerker in het Witte Huis maar hij pleegde vorig jaar zelfmoord. Haar mentor en juridisch adviseur van het Witte Huis, Bernie Nussbaum, moet vertrekken. Haar voormalige advocatenpartner Webster Hubbell is onderminister van justitie geworden en zijn vroegere kantoor onderzoekt of hij te hoge urendeclaraties indiende vroeger.

Uit het geheel van Whitewater komt een totaal ander beeld naar voren dan dat van de Hillary die werkte voor het Children Defense Fund, in Arkansas campagne voor beter onderwijs voerde of vocht voor een betere gezondheidszorg. Door haar hardnekkige zwijgen over Whitewater is haar geloofwaardigheid als zegsvrouw voor de gezondheidszorg aangetast.

Haar morele superioriteitsgevoel heeft soms tot slecht politiek advies geleid. Op haar aandringen werd er lang gezocht naar kandidaten van het juiste geslacht of ras. Ze werkte maanden in een afgesloten werkgroep van 400 mensen aan een nieuw plan voor de hervorming van de gezondheidszorg zonder zich te bekommeren om het politieke draagvlak. Haar voorganger, de populaire ouderwetse oma Barbara Bush van het model Bess Truman, had aanzienlijk scherper politiek inzicht.

Rosalynn Carter had de morele rechtschapenheid van Hillary en veroverde nieuw politiek terrein voor de First Lady. Zij heeft getuigd voor het Congres als erevoorzitter voor een door haarzelf in het leven geroepen Commissie voor Geestelijke Volksgezondheid. Ze woonde kabinetszittingen bij en was openlijk bij de besluitvorming van haar man betrokken. Toch stamde ze duidelijk van een eerdere generatie dan de meer consumptief ingestelde babyboomers. Zij en haar man Jimmy Carter zijn The Real Thing in zuidelijk puritanisme.

Er zijn weinig presidentsvrouwen die met zoveel belangenconflicten te maken hebben gehad als Hillary. Bess Truman kreeg een gratis diepvrieskast en Mamy Eisenhower werd aangevallen op het feit dat ze een treinreisje cadeau kreeg. Dit waren geen grote zaken, want net zoals bij Lady Bird Johnson en Pat Nixon draaide hun leven om hun man.

Het is moeilijk voor Hillary om aan alle publieke verwachtingen tegelijk te voldoen: onafhankelijke, geëmancipeerde vrouw, toegewijd echtgenote en publiek sociaal werkster. Een First Lady is een ongekozen monarche en als ze buiten haar ceremoniële rol treedt, leidt dat tot conflicten. De president kan haar niet ontslaan.

In Arkansas en in Washington heeft Hillary als vrouw van de toppoliticus een eigen werkterrein uitgehakt. Dat is moeilijk. Betty Ford, de vrouw van president Ford, weet haar drankzucht en verslaving aan pijnstillers aan haar geringe gevoel voor eigenwaarde. “Ik was ervan overtuigd dat ik steeds minder belangrijk werd naarmate Jerry belangrijker werd. Ik kon niet aanvaarden dat de mensen mij om mijzelf aardig vonden”, zei ze.

Hillary had geen last van dergelijke minderwaardigheidsgevoelens. Tijdens het eerste zittingsjaar werd ze sterker gewaardeerd dan president Clinton. Het 'Buy one, get one free' van de verkiezingen werkte. Nu blijken er aan de gratis Clinton erbij ook gebreken te kleven, net zoals aan de president.

    • Maarten Huygen