Mirad, een jongen uit Bosnië

Zelden was het in een lokaal met dertig brugklassers zo ijzig stil. Ontdaan en afwachtend kijken de kinderen naar de beide acteurs die zojuist het dramatische verhaal 'Mirad, een jongen uit Bosnië' hebben voorgedragen. Sommige leerlingen konden de ogen maar nauwelijks droog houden. 'Wil iemand iets zeggen of zullen we nog even stil blijven?', vraagt acteur Gerard Borkus aan de klas. Als Lieuwe fluistert dat hij het niet weet, wordt er even ondedrukt gegrinnikt. Zeker nog een volle minuut blijft het doodstil. Alleen de stoelen kraken zachtjes.

'Ik wist niet dat het daar zo erg was', zegt Pim even later. 'Het ergste vond ik dat Mirad zijn zusje verliest door een granaat en dat hij helemaal alleen naar Sarajevo loopt. Al die lijken en die afgebrande huizen.' Op Janke maakte het einde de meeste indruk. 'Ik kan me niet voorstellen dat hij terug durft te gaan naar Bosnië om z'n moeder te zoeken', zegt ze. En na een korte pauze: 'Maar hij heeft z'n moeder natuurlijk ook nodig.'

Alle zes de brugklassen van het Lauwerscollege, een christelijke scholengemeenschap met 1100 leerlingen in het Friese Buitenpost krijgen de voorstelling over Mirad te zien. Drie dagen bivakkeren de twee acteurs van de Groningse jeugdtheatergroep De Citadel op de HAVO/VWO-school. Veel hebben ze niet nodig voor hun stuk: een lokaal, twee lessenaars, een waxinelichtje en een speeldoosje met een piepklein deuntje. 'Mirad, een jongen uit Bosnië' wordt niet gespeeld, maar voorgedragen. De oom en tante vertellen het verhaal van hun veertienjarige neef Mirad die voor zijn ogen zijn vader en daarna zijn zusje ziet sterven en wiens moeder is meegenomen door de Serviërs. Door dagboek- en brievenfragmenten die hij schrijft vanuit het kinderopvangkamp Valentijn in Nunspeet komt hij ook zelf aan het woord.

In opperste concentratie luisteren deze aan snelle televisiebeelden verslingerde kinderen naar het driekwartier durende relaas over Mirad. Na afloop wordt er een klein halfuur nagepraat met de acteurs. En voordat ze het lokaal verlaten krijgen ze een kaart van Europa uitgedeeld waarop staat aangegeven hoeveel vluchtelingen er door de verschillende landen zijn opgenomen.

'Dit is veel echter dan het jeugdjournaal', zegt de twaalfjarige Greetje na de voorstelling. Ze werd heel verdrietig van het stuk en moest er bijna van huilen. Bram (13) denkt vaak aan de oorlog in voormalig Joegoslavië want zijn oom is blauwhelm in Bosnië. Door de vreselijke belevenissen van Mirad is de oorlog veel dichter bij gekomen. Was het niet te gruwelijk?

'Het is wel heel erg wat daar gebeurt', vindt Bram, 'maar toch moeten we het weten.' Sanne (13) haar vader werkt met vluchtelingen dus ze kent de verhalen wel een beetje. Toch was ze erg onder de indruk van de voorstelling. 'Stel je voor dat zoiets bij ons zou gebeuren. Dat je zusje in je armen sterft of dat je buurman je gaat vermoorden.'

Ze zou graag zelf iets willen doen. 'Want', zo zegt ze, 'ik heb een kamer met mooie spullen en veel speelgoed, dat is toch oneerlijk?' Greetje vindt dat haar vader en moeder geld moeten storten voor de Bosnische vluchtelingen. Ze droomt wel eens over de oorlog. 'Joegoslavië is zo dicht bij.'

'Mirad, een jongen uit Bosnië', is geschreven door Ad de Bont, artistiek leider van de Amsterdamse jeugdtheatergroep Wederzijds. Het verhaal berust vrijwel geheel op waar gebeurde feiten, alleen de personen zijn fictief. Binnen een paar maanden is de dramatische voorlezing over Mirad een ongekend succes geworden. De vijf jeugdtheatergezelschappen die het stuk nu op scholen in het hele land brengen kunnen de vraag nauwelijks aan. Maar ook in landen als Duitsland, België, Zwitserland, Frankrijk, Zweden, Frankrijk en Portugal wordt het op scholen gespeeld.

'De oorlog in voormalig Joegoslavië houdt de kinderen ongelooflijk bezig', merkt Tjeerd Zijlstra, mentor en docent Engels op het Lauwerscollege. 'Vrijwel dagelijks komen ze er op terug.'

Iedere keer trekken de brugklassers de vergelijking tussen de voorlezing over Mirad en de beelden die ze dagelijks over Bosnë op het journaal zien. Televisie is 'waar gebeurd' want er wordt ter plekke gefilmd, maar de losse beelden lijken tegelijkertijd de oorlog op afstand te houden. De twee acteurs die vanachter hun lessenaar over de oorlog van leeftijdgenoot Mirad verhalen maken oneindig meer indruk. 'Je ziet op het journaal wel dat er een bom is ontploft en alles er omheen, maar niet wat de mensen zelf hebben meegemaakt', zo verklaart Nienke (12) dit merkwaardige verschijnsel. 'Nu hoor je het verhaal van één jongen.' Of, zoals een kind onlangs opmerkte: 'Er zit geen glas voor'.

Mentor Tjeerd Zijlstra vindt de geschiedenis van Mirad niet te gruwelijk voor deze leeftijdgroep. 'Tranen in hun ogen? Is dat erg? Ik vind van niet. Waar schrikken kinderen nog van, wat kan ze nog schelen? Dit stuk gaat tot de kern. De kinderen beseffen dat ze een luizeleventje hebben. Vijf kilometer verderop in Kollummerzwaag zitten asielzoekers.'

Informatie over 'Mirad, een jongen uit Bosnië' bij Wederzijds, telefoon: 020-6824854. Vragen Hans Klaasman.

    • Michaja Langelaan