Indringend document over gebeurtenissen op Oost-Timor

Impact, De dood op Oost-Timor. Ned.3, 23.20-0.06u.

Mensenrechten hebben geen universele rechtsgeldigheid, vindt een aantal regeringen in het Verre Oosten. Voor de Maleisische premier Mahathir en de Indonesische president, generaal Soeharto, is een door militairen aangericht bloedbad in Bosnië onaanvaardbaar. Wanneer datzelfde gebeurt in Oost-Timor, dat Jakarta onrechtmatig als Indonesisch eigendom beschouwt, is het niet meer dan een 'binnenlandse aangelegenheid'.

De gedachte aan die dubbele standaard dringt zich op bij het zien van de documentaire De dood op Oost-Timor. Het feitenmateriaal uit deze Britse produktie is grotendeels bekend, maar het heldere chronologische overzicht van de gebeurtenissen zoals die zich sinds 1974 in het voormalige Portugese gebiedsdeel hebben voorgedaan maakt de film tot een indringend tijdsdocument. Het Indonesische militaire bewind is, zo blijkt uit de documentaire, een van de wreedste ter wereld in de behandeling van minderheden, in dit geval de Timorezen, nog afgezien van het feit dat de Indonesische aanspraak op Oost-Timor internationaal slechts door een enkel land is erkend.

Aan de kwestie Oost-Timor zit nog een andere kant en ook die komt uitvoerig aan de orde: de stiekeme steun van Westerse landen, vooral van de Verenigde Staten en Australië aan de moordpartijen die het Indonesische leger op het eilanddeel heeft aangericht. De Amerikanen zagen Soeharto in de jaren zeventig en tachtig vooral als een bondgenoot tegen het communisme, terwijl Australië zijn oog had laten vallen op ontginning van de olievelden in de Timorese Zee.

Mensenrechten kwamen voor Washington en Canberra daarom op het tweede plan, al was de omvang van de Indonesische onderdrukking in beide hoofdsteden bekend. Volgens diverse berekeningen zijn sinds de Indonesische invasie in 1975 200.000 Oosttimorezen door militair geweld of ontberingen om het leven gekomen. De methodes die het Indonesische leger daarbij tot op de dag van vandaag gebruikt doen in wreedheid niet onder voor het redeloze geweld in Bosnië.

De VS hebben onder president Clinton een kritischer houding aangenomen ten aanzien van dictatoriaal geregeerde landen. China heeft dat al aan den lijve ondervonden en ook het bewind van Soeharto is niet langer gevrijwaard van Amerikaanse kritiek. Een logische consequentie zou zijn dat Washington uiteindelijk de terugtrekking van het Indonesische leger uit Oost-Timor eist.