De Prozac-rage van Wenatchee

In Nederland wordt de laatste maanden door columnisten van verschillende dag- en weekbladen propaganda gemaakt voor een nieuwe generatie anti-depressiva. Daarbij wordt met name Prozac als het nieuwe tovermiddel aanbevolen. In Amerika is er zelfs een psycholoog die al zijn patiënten van dit medicijn voorziet. Depressief of niet.

Susan Barker krijgt eindelijk haar werk af en ze maakt zich op kantoor geen zorgen meer over haar anderhalf jaar oude dochter die door de week op de crèche zit. Thuis slaat ze niet meer met de deuren. En dat komt allemaal door het nieuwe wondermiddel dat ze krijgt voorgeschreven: Prozac. Nu kan ze haar leven weer aan. Gezeten tussen ingelijste oorkonden en reclame voor de plaatselijk gekweekte appels en de conferenties die in haar woonplaats worden gehouden, straalt deze veertiger energie uit. “Mijn kennissen vragen of ik soms een nieuw kapsel heb. Maar ik wil iedereen vertellen over mijn Prozac. Dat heeft een reinigend effect. Er is niets mis mee om iets aan een depressie te doen.”

Prozac is een rage geworden in het 20.000 inwoners tellende plaatsje Wenatchee, gelegen tussen de appelboomgaarden in de bergen van de Noordwestelijke deelstaat Washington. “Als je Wenatchee wegdenkt, is het hier mooi”, zo becommentarieert een plaatselijke kelnerin een buurt vol uithangborden van tankstations, motels en fast food-restaurants.

De plaatselijke psycholoog, dr. James Goodwin, heeft aan al zijn vroegere en huidige 600 patiënten Prozac voorgeschreven. Fred Arnson is een van hen. Sinds hij in het openbaar uitkwam voor zijn Prozac-gebruik, wordt hij op straat vaak aangesproken door andere Prozac-gebruikers of door gedeprimeerde medeburgers die een psycholoog zoeken. Maar Goodwin is niet meer beschikbaar. Zijn praktijk is vol wegens overweldigend succes. “Ik vertel hun dat ze lichamelijk ziek zijn en dat ze medicijnen nodig hebben”, zegt Goodwin. Dan verwijst hij hen naar de huisarts voor een receptje Prozac. “Door Prozac zien mijn patiënten hun problemen beter in”, zegt hij. “Prozac neemt de 'Ants', de Automatic Negative Thoughts, weg, zodat je de echte stem in jezelf kunt horen.”

De Washington State Board of Psychology is het niet eens met Goodwins werkwijze en heeft een klacht tegen hem ingediend. De toezichthouders hebben geen bezwaar tegen het gebruik van Prozac als zodanig, maar tegen het automatisch voorschrijven ervan. Zijn al zijn patiënten wel depressief? Als Goodwin zich niet voegt naar de wensen van de Board, dreigt hij de vergunning voor zijn populaire praktijk te verliezen. Ondertussen reist de psycholoog naar televisiestudio's in Los Angeles en New York om zich in talkshows voor het grote publiek te verdedigen. Hij praat op de geroutineerde toon die bij gasten van televisietalkshows past en waar de wildste stellingen de meeste bijval oogsten. “Depressies zijn er altijd geweest. Het is een lichamelijke ziekte. Het tekort aan neurotransmitters is een indicatie van fysiologische karaktergebreken”, zegt hij. “Als Romeo en Julia Prozac hadden gehad, zouden ze geen zelfmoord hebben gepleegd maar gelukkig getrouwd zijn...”

Als hij het niet eens wordt met de Board, hoopt hij een publieke discussie te kunnen voeren. Hij vergelijkt die met het historische, Amerikaanse 'Scopes proces' over de geldigheid van de evolutieleer versus het bijbelse scheppingsverhaal van Adam en Eva. Hij beschouwt al zijn patiënten als depressief. Met Prozac hebben ze geen langdurige therapieën nodig. “Ik onderwijs de mensen hoe ze deze nieuwe technologie moeten gebruiken”, zegt hij. “Het is aanmaakhout voor het centrale zenuwstelsel.”

Zelf gebruikt Goodwin al jaren Prozac. Hij heeft geprobeerd om ervan af te komen maar dat is hem niet gelukt, zodat hij chronisch gebruiker is. Volgens onderzoek komt slechts 50 procent van de gebruikers er na de eerste keer proberen van af. Bij de tweede, derde en vierde keer proberen zijn de percentages ontwenners steeds lager, zodat er veel patiënten overblijven die levenslang van dit wondermiddel afhankelijk blijven. Goodwin, die als marinier in Vietnam heeft gevochten en daarna legerpsycholoog werd, had voor hij Prozac gebruikte last van zware depressiviteit. Dat hij bevrijd was van zijn sombere gevoelens heeft hem enthousiast gemaakt voor het middel. Behalve misselijkheid en een wat verminderd libido zijn er (nog) weinig bijverschijnselen ontdekt.

Goodwins patiënten Susan Barker en Fred Arnson zijn zijn hartstochtelijke verdedigers. De 54-jarige atletische Arnson, vader van twee zoons, maakt een harmonische indruk. Op zijn dagenlange, eenzame trektochten door het kale gebergte van Montana lijkt hij zichzelf goed te hebben leren kennen. Maar zijn huwelijk dreigde mis te gaan. Toen hij met zijn vrouw bij de therapeut aanklopte, ontdekte hij problemen bij zichzelf. Als onderhoudswerker bij een ziekenhuis kon hij zijn taak niet meer aan. Eerder had hij al ontslag genomen als onderhoudsmanager bij een ander ziekenhuis. Nu zijn vrouw en hij Prozac gebruiken gaat het weer helemaal goed. Zijn vrouw is vele kilo's afgevallen en studeert. Het is ook een goedkope vorm van therapie. Geen eindeloze zittingen, waarin van alles wordt ontward. Voor 1000 dollar therapiekosten per persoon plus Prozac zijn ze klaar.

Prozac blijkt perfect voor al die mensen met inspannende, moderne baantjes. Arnsons onderhoudstaak is veel zwaarder geworden in de dertig jaar dat hij werkt. “Vroeger was er heel wat minder te doen en heel wat minder te weten dan nu”, zegt hij. De apparaten waren vroeger minder ingewikkeld en hij kon overal de tijd voor nemen. Nu moet alles meteen af. De chirurgen werken precies op tijd, patiënten mogen niet meer ligdagen maken dan nodig. Sinds hij Prozac gebruikt, kan hij het weer aan. Hij kan plotseling zelfs goed spellen, hetgeen hij voorheen nooit had gekund. Die vaardigheid zal hij missen nu hij de doses Prozac langzaam vermindert.

Barkers werkschema maakt depressief. Haar man is onderdirecteur voor Openbare Werken van Wenatchee. Het echtpaar staat elke morgen om half zes op. Het kind gaat naar de crèche en zij verschijnt om acht uur op haar werk. Om vijf uur gaat ze weer naar huis. Maar vaak zijn er avondvergaderingen en speciale conferenties die ze moet bezoeken. Binnenkort komen er 2.500 dokters voor een conferentie naar de stad. Vroeger zat ze op haar werk te piekeren over haar kind, nu doet ze dat niet meer. “De hedendaagse lifestyle is veel sneller dan die van vroeger”, zegt ze. Ze kan begrijpen dat mensen in Amerika soms ontploffen en maar lukraak beginnen te schieten op de gasten in een McDonald's restaurant of op de collega's in een postkantoor. Zij had vergelijkbare gevoelens van onmacht. Haar diagnose: “Er was een chemische evenwichtsverstoring. Er zat gewoon geen serotonine in mijn hoofd.”

    • Maarten Huygen