De Clinton van Nedersaksen staat voor onmogelijke taak

Duitsland beleeft dit jaar een superverkiezingsjaar. Zondag bijten de inwoners van de Noordduitse deelstaat Nedersaksen het spits af.

VERDEN, 10 MAART. Een jeugdig ogende man heeft het ene been over het andere geslagen om zijn lengte enigszins te maskeren en de aandacht niet van zijn bebrilde hockeyhoofd af te leiden. Hij zit links onderin een metershoge CDU-poster, die verder geheel gevuld is met het beeld van Konrad Adenaur, 'der Alte', de eerste kanselier van de Bondsrepubliek. Het is weer tijd om te handelen, zegt de tekst.

De jeudig ogende man heet Christian Wulff. Hij is advocaat, 34 jaar, lid van de gemeenteraad in Osnabrück en was ooit voorzitter van de scholierenunie van de CDU. Zijn politieke ervaring is daarmee beschreven. Niettemin: hij is de lijsttrekker van zijn partij in de Duitse deelstaat Nedersaksen en moet komende zondag proberen in de verkiezingen voor het parlement van de deelstaat niet, zoals in de enquêtes wordt voorzien, verpletterd te raken door de 49-jarige SPD-premier Gerhard Schröder.

Nedersaksen, een grote, traditioneel agrarische deelstaat met 7,5 miljoen inwoners die reikt van de Gronings-Duitse grens tot de vroegere grens met de DDR en van de Noordzeestad Cuxhaven tot Göttingen (nabij de deelstaat Hessen dus), opent zondag de Duitse verkiezingsmarathon van 1994 met in totaal 19 verkiezingen. De climax komt op 16 oktober met de Bondsdagverkiezingen. Van alle tussentijdse verkiezingen zullen de winnaars zeggen dat zij een mooie vingerwijzing gaven voor 16 oktober en de verliezers - de CDU dus vermoedelijk komende zondag - zullen dat ontkennen.

Deze woensdagavond zal Wulffs campagne eindigen in Verden, een stadje 20 kilometer zuidoostelijk van Bremen, waar de rivieren Weser en Aller elkaar ontmoeten. Kanselier Helmut Kohl zal hem er komen helpen, al heet het in de Duitse media dat de CDU zich eigenlijk al bij een nederlaag heeft neergelegd. De partij haalde in 1990 een, toen teleurstellende, score van 42 procent (SPD: 44,2), maar de CDU-top zal al blij zijn als Wulff als gelegenheidskandidaat nu in de buurt van de 38 procent eindigt. In 1990 verloor CDU-premier Albrecht de macht, mede door een reeks pijnlijke kwesties, zoals de 'casino-affaire' (waarin het ging om steekpenningen die rondom gunningen van een casino in de regionale hoofdstad Hannover zouden zijn betaald). Daarna werd de CDU in het parlement oppositiepartij, net als de FDP, en sleet door interne ruzies verder. Zodoende moest tenslotte Wulff als de 'Bill Clinton van de Nederduitse Laagvakte' en als lijsttrekker worden gelanceerd.

Wie uit de richting Bonn komt en de Autobahn bij Osnabrück verlaat en het lege land inrijdt kan die typische CDU-poster zien hangen in mistig-stille dorpjes en stadjes als Bohmte, Lemförde, Diepholtz, Bassum, Syke. Die poster is trouwens niet alleen typerend omdat Wulff kennelijk vindt dat de CDU vooral ten tijde van Adenauers kanselierschap (1949-1963) 'gehandeld' heeft, maar ook omdat de CDU op dat stuk dus minder moet hebben gepresteerd sinds kanselier Kohl in 1982 in Bonn ging regeren.

Pag.10: 'Als Wulff wint, helpt dat in Bonn'

Het is dus een poster die en passant de huidige CDU-chef provoceert, en dat zal geen toeval zijn, want Wulf behoort tot een groepje partijgenoten dat min of meer openlijk zegt dat Kohl langzamerhand wel eens zou mogen vertrekken. Dat Wulff een kamikaze-campagne lijkt te voeren blijkt ook uit posters waarop Schröder, die sinds 1990 een coalitie met de Groenen leidt (en nu onderweg lijkt naar een absolute meerderheid voor zijn partij), voor zichzelf werft zonder zelfs maar zijn naam of die van de SPD op zijn plakkaten te noemen. Naast zijn foto staat slechts: luisteren, beslissen, handelen.

Een ding is in de wekenlange campagne in Nedersaksen ieder opgevallen. Van de veelbesproken Politikverdrossenheit blijkt weinig. De zalen zijn bomvol, bij alle partijen, en er wordt ook al een grote opkomst voorspeld. Thema op het platteland: het 'Europa van Brussel' en het lot van de boeren, die in deze deelstaat kortgeleden zwaar te lijden hebben gehad wegens het Brusselse verbod om enorme aantallen zieke varkens te doden. Zij hebben her en der zelf posters opgehangen: 'Eerst de varkens, dan de boeren?' Andere belangrijke thema's: werkgelegenheid en milieuproblemen. Het werkloosheidspercentage ligt in deze deelstaat boven de tien en is het hoogste in West-Duitsland. Volkswagen, met ruim 100.000 banen de grootste werkgever in Nedersaksen, is in nood. En dat is des te ernstiger omdat direct of indirect een op vier banen in Nedersaksen van het Wolfburgse autoconcern afhangt.

Zeer vol is de Niedersachsenhalle in Verden. De zaal is berekend op maximaal duizend mensen, maar er zitten er 1.300 als Kohl (“Helmut, Helmut”) en Wulff met een kleine vertraging binnenkomen, terwijl vele laatkomers wegens plaatsgebrek buiten moeten blijven. Wulff mag beginnen en doet met aanvallen op Schröders rood-groene coalitie wat hij kan. Schröder heeft geen concept, hij wisselt van opvatting zoals een ander van hemd wisselt, zijn regering heeft 60.000 woningen beloofd maar daarvan maar 42.000 waargemaakt.

Wulff spreekt over Britse en Japanse bedrijven die wegtrokken, de werkloosheid, de 'anti-industriële' mentaliteit van de regerende coalitie, haar bezwaren tegen de zijns inziens onmisbare kernenergie (“Daar ben ik vóór”) en “het antwoord uit de jaren zestig op de problemen van de jaren negentig” dat SPD en Groenen volgens hem geven. De deelstaat Nedersaksen is voor twintig procent eigenaar van Volkswagen, Schröder heeft zich heel actief met het realiseren van het CAO-akkoord daar (de vierdaagse werkweek voor twee jaar) bemoeid en draagt nu dus ook verantwoordelijkheid voor de “slechte afspraak om minder werk over meer mensen te verdelen” in plaats van meer gezonde arbeidsplaatsen te scheppen, klaagt Wulff.

De zaal klapt wel, maar heel enthousiast klinkt het niet. Schröder, een vroegere zeer linkse voorzitter van de Socialistische Jongeren (Juso's), is na drie mislukte aanlopen in 1990 premier geworden in Hannover. Sindsdien is hij in de deelstaat bijna alom gerespecteerd geraakt als pleitbezorger voor behoud van werk, nu eens bij VW, dan weer bij de scheepswerven in Noord-Duitsland (die hij, in weerwil van het vierkant afwijzende SPD-programma, graag een grote Taiwanese duikbootorder had gegund). Zoals hij zich, zij het ook vruchteloos, inspande om Daimler-dochter DASA ervan te weerhouden enkele vestigingen in Nedersaksen te sluiten. Bij veel CDU'ers is het trouwens goed gevallen dat Schröder de Groenen af en toe bruskeert, bij voorbeeld door Mercedes de aanleg van een proefbaan toe te staan in een natuurgebied en door groen licht te geven voor een pijpleiding door de Wadden voor de aanvoer van Noors aardgas.

Na een half uur is Wulff, die zich bitter heeft beklaagd over het “eenzijdige” beeld dat de nabije Hamburgse media (Stern, Der Spiegel en Die Zeit) en de Noordduitse radio en televisie (de NDR) van hem geven, onder beleefd applaus gaan zitten.

Ovaties krijgt Kohl, die de naam van “Serenissimus Schröder” maar één keer noemt en het overigens vijf kwartier lang houdt bij een verhaal dat velen eigenlijk al bekend is. Het gaat over de Duitse eenheid die niet van de Europese eenheid mag worden losgekoppeld. Over het gezin (liefst mèt kinderen) dat voor de CDU centraal moet staan en over het feit dat de kanselier vindt dat Duitsland en de Duitsers eens wat minder moeten jammeren, maar wat optimistischer de toekomst in moeten kijken en zich moeten verheugen over hun nog steeds grote welvaart, hun vrijheid in vrede en het feit dat er nu zoiets als “de grote uitdaging van de Duitse eenheid” is. Over Nedersaksen spreekt hij niet zóveel. Zijn 'vriend' Wulff noemt Kohl ook niet zo vaak. Vlak voor zijn slot doet hij het verzoek om hem komende zondag “de nieuwe premier van Nedersaksen te maken, want dat helpt mij in Bonn ook”.

De zalen zijn vol en er wordt zondag een grote opkomst voorzien

    • J.M. Bik