Waarnemers Kazachstan: verkiezingen niet eerlijk

ALMA-ATA, 9 MAART. De parlementsverkiezingen die maandag in Kazachstan zijn gehouden zijn niet eerlijk geweest. Dat oordeel velden gisteren de internationale waarnemers die namens de Europese Veiligheidsconferentie CVSE de gang van zaken maandag hebben gecontroleerd.

“Het doel van eerlijke en vrije verkiezingen in Kazachstan is niet bereikt”, zo constateerde het hoofd van de CVSE-delegatie, Jan van Houwelingen. De kritiek van de waarnemers concentreert zich op een aantal punten. Plaatselijke kiescommissies hebben op willekeurige wijze kandidaten voor zetels in het nieuwe, 177 leden tellende parlement van de lijst geschrapt. Kandidaten konden pas op de lijst komen als ze drieduizend handtekeningen hadden vergaard; in ruim tweehonderd gevallen - een kwart van het totaal - zijn door plaatselijke kiescommissies kandidaten geschrapt omdat handtekeningen zouden zijn vervalst. Over de samenstelling van die kiescommissies werd beslist door het plaatselijk bestuur, waarvan de leiders vaak zelf op de kandidatenlijst voorkwamen.

Volgens Van Houwelingen is 35 tot 50 procent van de stemmen uitgebracht door individuele kiezers die tevens voor een soms omvangrijk aantal andere ingeschreven kiezers zeiden te stemmen. Een ander punt van kritiek gold het feit dat 42 van de 177 parlementariërs niet zijn gekozen maar door president Noersoeltan Nazarbajev persoonlijk zijn aangewezen. Volgens Van Houwelingen is de benoeming van méér dan twintig procent van het totale aantal parlementariërs in strijd met de CVSE-regels. Verder zouden sommige stembureau's gesloten zijn voor waarnemers en zouden er op sommige plaatsen meer stembiljetten aanwezig zijn geweest dan er ingeschreven kiezers waren.

Een woordvoerder van de Kazachse regering heeft toegegeven dat “fouten” zijn gemaakt, maar de kritiek van de CVSE-waarnemers verworpen als “onvolledig”. “Er hebben meer dan 100.000 mensen meegewerkt aan de verkiezingen. Het controleren van een paar stembureau's is onvoldoende voor een oordeel.”

Volgens de officiële opgave kwam 73 procent van de kiezers opdagen - een percentage dat gezien het barre weer in grote delen van Kazachstan bij de CVSE-waarnemers enig wantrouwen heeft gewekt. (Reuter, AP, AFP)

Een onzer redacteuren voegt hieraan toe:

Bij de gemelde onregelmatigheden lijken vooral etnische problemen een rol te hebben gespeeld, al hebben oppositiepartijen ook melding gemaakt van politieke willekeur: de onafhankelijke pers en onafhankelijke kandidaten kregen geen drukfaciliteiten of zendtijd en werden tegengewerkt of zelfs geïntimideerd door plaatselijke functionarissen. Tijdens de verkiezingscampagne tekende de Amerikaanse ambassade tot drie keer toe protest aan tegen de gang van zaken. Diverse oppositiegroepen, zoals de islamitisch-nationalistische Alasj-beweging en de Kozakken - nazaten van de Kozakken die 150 jaar geleden Kazachstan voor de tsaar veroverden -, hebben zich niet als politieke partij mogen laten registreren.

De afgelopen maanden heeft zich in Kazachstan een polarisatie afgetekend tussen Russen en Kazachen, de grootste etnische groepen in Kazachstan, die elk ongeveer 38 procent van de bevolking uitmaken. De Russen, die vooral in het geïndustrialiseerde noorden wonen en die doorgaans beter zijn opgeleid en betere banen hebben dan de Kazachen, beklagen zich over 'discriminatie'. Bij de verkiezingen zouden vooral Russen het slachtoffer zijn geworden van het uitsluiten van kandidaten, hetgeen zou resulteren in een parlement dat voor zeventig procent uit Kazachen bestaat. Ze klagen dat discriminatie in de economie al vele duizenden goed opgeleide Russische specialisten ertoe heeft gebracht naar Rusland te emigreren. Ze eisen dat Russisch met het Kazachs tot officiële taal wordt gemaakt - nu is gebruik van het Russisch op officieel niveau alleen beperkt tot inter-etnische aangelegenheden.

President Nazabajev, die bekend staat als een man die economische ontwikkeling voorrang geeft boven politiek liberalisme en onder wiens bewind de oppositie en onafhankelijke of kritische media weinig ruimte krijgen, heeft de Russische klachten steeds afgewezen met het argument dat Russen vele sleutelposten in de economie en de politiek innemen en dat het Kazachs moet worden gestimuleerd om te voorkomen dat het verdwijnt. De premier, de voorzitter van het vorige parlement en eenderde van de ministers is lid van de Russische minderheid. Onderwijs wordt voor tachtig procent in het Russisch gegeven. Volgens Nazarbajev maakten Kazachen zestig jaar geleden negentig procent van de bevolking uit tegen 38 procent nu. Samen met de Oekraïense minderheid vormen de Russen op het ogenblik zelfs een absolute meerderheid van de bevolking.