Thuisland boycot verkiezingen; Staking verlamt openbaar leven Bophuthatswana

JOHANNESBURG, 9 MAART. Bophuthatswana, het laatste zwarte 'thuisland' dat zich verzet tegen hereniging met Zuid-Afrika, is lamgelegd door stakingen en protestacties van inwoners.

Het verzet tegen de regering werd gisteren opgevoerd, nadat president Mangope en zijn kabinet besloten zich niet in te schrijven voor deelneming aan de verkiezingen van eind april. Bophuthatswana maakt met de Inkatha Vrijheidspartij en rechtse blanke partijen deel uit van de conservatieve Vrijheidsalliantie.

De meeste ambtenaren en een deel van de werknemers in het bedrijfsleven hebben het werk neergelegd. De staking van de ambtenaren begon vorige week met de eis dat zij hun pensioenen uitbetaald krijgen. De ambtenaren vrezen dat de regering-Mangope na de verkiezingen van eind april als onafhankelijke staat wil doorgaan en het pensioenfonds wil gebruiken als alternatief voor de geldstroom uit Pretoria. Bophuthatswana, dat 2,5 miljoen inwoners telt, krijgt naar schatting zeventig procent van zijn inkomsten uit directe financiële steun en ontwikkelingshulp van de Zuidafrikaanse regering.

De politie van Bophuthatswana bestormde gisteren de gebouwen van de omroep, waar stakend personeel de voorzitter van de omroep, de zoon van president Mangope, vasthield. De politie gebruikte traangas en arresteerde volgens berichten tussen tien en twintig omroepmedewerkers. Bij de universiteit verbrandden studenten de nationale vlag. Studenten hebben aangekondigd dat ze vandaag hun acties voortzetten. Veel scholen en klinieken in het land zijn gesloten.

De Zuidafrikaanse regering sprak in een verklaring haar “diepe bezorgdheid” uit over de onrust in Bophuthatswana en de mogelijke gevolgen voor Zuidafrikaanse burgers in het gebied. Zij riep de regering van het thuisland op alsnog “deel te nemen aan het grondwettelijke proces”. Minister Botha van buitenlandse zaken heeft president Mangope gewaarschuwd dat zijn land geen alternatief heeft voor aansluiting bij Zuid-Afrika. Het Zuidafrikaanse leger houdt op dit moment oefeningen in West-Transvaal, dicht bij de grens met het thuisland. Vier jaar geleden schoot het Zuidafrikaanse leger Mangope nog te hulp, toen hij in een opstand dreigde te worden afgezet.

De regering van Bophuthatswana besloot maandag niet deel te nemen aan de verkiezingen, maar de definitieve beslissing volgende week over te laten aan haar parlement. Het thuisland staat ook geen vrije politieke activiteit toe. De staking kreeg daarna een duidelijk politiek karakter en inwoners demonstreerden in de straten van de hoofdstad Mmabatho voor inlijving bij Zuid-Afrika. Het Afrikaans Nationaal Congres, dat een grote aanhang heeft in het thuisland, steunt de acties. ANC-leider Nelson Mandela heeft de afgelopen weken in persoonlijke gesprekken vergeefs geprobeerd president Mangope te overtuigen van deelneming aan het democratisch proces. “Ik zou er de voorkeur aan hebben gegeven als Mangope akkoord was gegaan met een diplomatieke oplossing voordat hij gedwongen zou worden zich onder druk over te geven. Maar dat lijkt nu onvermijdelijk”, zei Mandela gisteren.

De Uitvoerende Overgangsraad (UOR), het interim-bestuur van blanke en zwarte partijen, besloot gisteren de duimschroeven aan te draaien. De UOR dreigde buiten de regering van Bophuthatswana om onderhandelingen te beginnen met de stakende ambtenaren en leger en politie in het thuisland. Ook wil de UOR, als Mangope zich niet aansluit bij Zuid-Afrika, de fondsen aan het thuisland stopzetten, de diplomatieke betrekkingen herzien en stappen nemen om te verzekeren dat de inwoners van Bophuthatswana kunnen stemmen in de verkiezingen, die van 26 tot en met 28 april worden gehouden.