Netwerk marketing belooft snelle rijkdom

Netwerk Marketing is een voor Nederland nog tamelijk nieuwe manier van verkopen. Dit systeem, vaak vergeleken met de kettingbrief, volgt de wet van de meetkundige verdubbeling. Bedrijven die deze methode hanteren, hebben er (soms zelfs bovennatuurlijk) geloof in.

AMSTERDAM, 9 MAART. Het is druk in de Rai in Amsterdam. Honderden beginnende dealers, uiteenlopend van studenten economie tot huisvrouwen, wachten gespannen op de topmannen van National Safety Associates (NSA) in de hoop dat zij een tipje van de sluier zullen oplichten over het geheim van snel rijk worden. Het Amerikaanse NSA verkoopt lucht- en waterfilters via netwerk marketing, een systeem dat de afgelopen maanden de Nederlandse markt heeft veroverd met de belofte dat the American dream voor iedereen bereikbaar is.

Directeur David Selwood uit Groot-Brittannië weet de zaal snel op zijn hand te krijgen. Hij vergelijkt het verkoopsysteem met uitvindingen als de telefoon en het vliegtuig. Later trekt hij zelfs een parallel met de religie. “Als je een eeuw geleden tegen iemand zei dat we machines zouden gaan bouwen om mensen te laten vliegen, had iedereen je voor gek verklaard. Zo is het ook met netwerk marketing. Mensen die niet gezien hebben dat het werkt, geloven niet in het systeem. Vroeger werd ik daar kwaad over, nu laat ik hen maar ongelovig zijn. Het is hetzelfde als religie, God hoef je ook niet te zien om te geloven dat hij bestaat. Hoe netwerk marketing precies werkt, begrijp ik ook niet. Maar dàt het werkt, weet ik zeker.” Applaus en gejuich klinkt vanuit de zaal.

Selwood toont de aanwezigen een schema dat naar zijn zeggen de verdeling van de welvaart weergeeft. “Drie procent van de wereldbevolking is ontzettend rijk, tien procent is vermogend, vijftig procent redt zich en 37 procent moet vechten om te overleven. Zou iedereen die bij die drie procent wil horen, zijn hand op willen steken?”, vraagt Selwood. Onder luid gejoel gaan in een wave alle handen de lucht in.

Het systeem lijkt eenvoudig: voor 55 gulden kan een aspirant-dealer een overeenkomst sluiten met NSA, die hem het recht geeft filters te verkopen. Daarna probeert de dealer mensen die hij persoonlijk kent over te halen om ook distributeur te worden. Deze mensen benaderen in hun vriendenkring weer nieuwe dealers, enzovoort. Iedereen die op zijn beurt een distributeur werft, krijgt tevens commissie over de verkoop van de nieuwe distributeur. De betaling van commissies loopt door tot vijf onderliggende niveaus. Hoe beter je dus de vijf mensen onder je motiveert, hoe meer je zelf verdient.

Met een minutenlange staande ovatie wordt president-directeur Jay Martin, gepresenteerd als dé klapper van de middag, verwelkomd. NSA opereert sinds het najaar van 1992 op de Nederlandse markt met meer dan 20.000 onafhankelijke distributeurs en een verwachte omzet van dertig miljoen gulden in 1994. “Iedereen kan veel geld verdienen. Jij dus ook”, zegt hij tegen de aanwezigen. “Zeker in deze economisch onzekere tijden willen steeds meer mensen hun financiële lot in eigen hand nemen. Bovendien kan ook de kleine man succesvol worden omdat hij, in tegenstelling tot een franchise-ondernemer, niet over een begin-kapitaal hoeft te beschikken. Ik ben ervan overtuigd dat netwerk marketing hét systeem van de toekomst is.”

Niet bekend

Een bijeenkomst van Herbalife heeft veel weg van de manier waarop 's werelds meest bekende afslankclub, de Weight Watchers, haar leden stimuleert, zo blijkt tijdens een bezoekje aan een informatie-avond in het Airporthotel in Rotterdam. De ruim honderd distributeurs die daar aanwezig zijn mogen om de beurt naar voren komen om te vertellen hoe de poeders hun leven hebben verbeterd. Iedereen voelt zich vitaler en sommigen zelfs herboren. Op iedere aangekomen of afgevallen kilo reageert de zaal met applaus en gefluit.

Hoeveel de distributeurs van Herbalife verdienen, houden zij voor elkaar ook niet geheim. Stuk voor stuk vertellen de aanwezigen hoeveel geld zij binnenhalen met de verkoop van Herbalife-produkten. Het ene succesverhaal overtreft het andere. Wat ze aantrekkelijk vinden aan netwerk marketing zijn de flexibele werktijden, het eigen baas zijn en loon-naar-werken.

Organisatrice van de bijeenkomst Beatrix Degenaars vertelt dat ze duizend gulden in de maand verdiende toen ze als distributeur begon. Per maand komt daar duizend gulden bij doordat zij samen met 'haar' dealers steeds meer pakketjes verkoopt. Intussen is ze opgeklommen tot supervisor en wordt op haar bankrekening 14.000 gulden per maand aan winst en commissies bijgeschreven. Anderen zeggen in zes weken 11.000 gulden te hebben omgezet. Van dit geld moeten full-time distributeurs alles betalen: van de aanschaf van nieuwe pakketten tot sociale premies.

De distributeurs in de zaal zijn herkenbaar aan een grote rood-met-zwarte button met de tekst 'Bepaal zelf je gewicht. Vraag mij hoe'. Degenaars: “In het begin vond ik het genant om altijd met zo'n button rond te lopen maar intussen heb ik er op al mijn truien en jassen eentje zitten. De button maakt weliswaar gaatjes in mijn trui maar daar krijg ik van alles voor terug. Genoeg geld om honderd nieuwe truien te kopen bijvoorbeeld.”

Bij Herbalife kunnen de - onafhankelijke - distributeurs op vier manieren geld verdienen. Ten eerste door de produkten te verkopen. Afhankelijk van het aantal verkochte pakketten, is korting tot maximaal vijftig procent mogelijk. Ten tweede krijgt een supervisor royalty's over de verkoop van de drie personen die direct onder hem staan. Een supervisor die met zijn distributeurs meer dan 40.000 duizend gulden omzet, krijgt bovendien een bonus. De beste verkopers worden beloond met een cruise naar het Caraïbisch gebied of Amerika. Tot slot kan er ook geld worden verdiend door Herbalife-aandelen te kopen.

Sceptici vergelijken netwerk marketing met de werkwijze van de kettingbrief. Evenals bij de kettingbrief zal het systeem volgens hen alleen blijven bestaan zolang een groeiende groep mensen kan worden aangetrokken. Onvermijdelijk zal het moment komen dat de aantrekkingskracht voor nieuwe deelnemers vermindert en de achterblijvers vast blijven zitten in hun netwerk.

Herbalife-distributeur Degenaars is echter optimistisch. “Bij een kettingbrief stort het hele systeem in elkaar wanneer er een schakel wegvalt. Als iemand uit het netwerk van Herbalife stapt, schuift de rest gewoon een plaatsje naar boven.” Ook een verzadiging van de markt acht zij nauwelijks denkbaar: “Ik ben in al die maanden dat ik werk nog nooit iemand op straat tegen gekomen die met Herbalife werkt. Ik heb niet het gevoel dat ik een eventuele verzadiging zal meemaken. Er bestaat bovendien geen bedrijf dat zo sneller distributeurs werft dan de bevolking groeit. Misschien zit er ergens wel een addertje onder het gras maar ik heb het nog niet gevonden. Ik ben ook maar gestopt met zoeken.”

    • Monique van den Braak