'Moeizame dialoog' Kooijmans in China

PEKING, 9 MAART. De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, P.H. Kooijmans, heeft gisteren met zijn Chinese gastheren een 'moeizame dialoog' over de rechten van de mens gevoerd, maar in zijn besprekingen voorrang aan de bilaterale betrekkingen gegeven, zo liet hij na afloop weten.

De minister heeft in zijn gesprekken over de rechten van de mens met het 'niet-gouvernementele Chinese Genootschap voor de rechten van de mens', de procureur-generaal, de minister van justitie en zijn ambtgenoot Qian Qichen vooropgesteld dat Nederland geen intentie heeft zich te mengen in de binnenlandse aangelegenheden van China maar van oordeel is dat mensenrechten niet behoren te worden gescheiden in politieke en burgerrechten enerzijds en sociale en economische rechten anderzijds.

China is leider van een blok van Aziatische landen, waaronder ook Indonesië, dat de universaliteit van de rechten van de mens verwerpt als een Westers drukmiddel om Derde-wereldlanden te intimideren. China geeft voorrang aan het 'recht op ontwikkeling' en stelt zich op het standpunt dat, gezien historische en culturele verschillen, Westerse vrijheden in deze ontwikkelingsfase niet geschikt zijn voor semi-moderne Aziatische samenlevingen en zeker niet onder druk van het buitenland dienen te worden opgelegd.

Kooijmans constateerde dat er vele misverstanden bij de Chinezen bestaan, zij Westerse bezorgdheid te veel zien in het licht van ideologische confrontatie en dat daarom het Westen, met name de VS, de mensenrechten in hun ogen gebruikt als een politiek wapen. De bewindsman hield zijn gesprekspartners voor dat zij de Westerse bemoeienissen slechts dienen te zien als “uitdrukking van ernstige bezorgdheid”. Kooijmans heeft specifiek opheldering gevraagd over een lijst van 33 gevangenen, met name Tibetanen, over de recente nieuwe decreten tegen buitenlandse religieuze activiteiten en de recente arrestaties van dissidenten. Hij heeft tevens een ontmoeting met premier Li Peng gehad en bij hem de situatie in Hongkong ter sprake gebracht. Li ontstak daarop in woede over de “Britse dolkstoot in China's rug”. Toen Kooijmans tegen het einde van het gesprek ook de mensenrechten aansneed zei de premier dat ze daarover beter niet konden praten want dan zou de ontmoeting “een onplezierig einde” krijgen.

In de impasse over overvlieg- en landingsrechten voor de KLM is geen beweging gekomen. De minister zei dat het feit dat er vliegtuigen van China Airlines van Taiwan met wapen en vlag van de Nationalistisch-Chinese regering op Schiphol blijven komen een onoverkomelijk obstakel voor China is. Peking eist dat China Airlines vervangen wordt door een zogenoemde 'vlagvrije' maatschappij uit Taiwan, bijvoorbeeld Evergreen of Mandarin en minder expliciet dat ook de KLM haar vluchten op Taipei staakt en die laat uitvoeren door Martinair. Pas dan kan er een nieuwe Nederlands-Chinese luchtvaartovereenkomst worden getekend. Kooijmans sprak er wel zijn voldoening over uit dat op handelsgebied het streefcijfer van een miljard gulden aan Nederlandse exporten naar China vorig jaar ruimschoots werd overschreden en een volume van 1,3 miljard gulden werd gehaald.