Dilemma

HET MECHANIEK VAN de vaderlandse democratie hapert. Het ideaalbeeld van een tolerante open samenleving is met de gestage groei van vreemdelingvijandige stromingen in stukken geslagen. Dat is storing nummer één. De noodzaak de tering naar de nering te zetten blijkt vervolgens voor het kiezersvolk onacceptabel. Dat is storing nummer twee. Aangezien de democratie met meerderheden werkt, dreigt de politiek in een klem te geraken. Geen politicus die regeren wil kan formele uitspraken van het electoraat, zoals die van vorige week, naast zich neer leggen. Toch is dat met de stem van ultra-rechts herhaaldelijk gebeurd, met als bijkomend gevolg dat die steeds luider is geworden. En met de stem tegen de bevriezing van de AOW scheen een paar dagen lang hetzelfde te gebeuren.

De aangeprezen remedie luidt nu dat de politieke presentatie moet verbeteren. Rottenberg van de PvdA wil in gesprek raken met de CD-stemmers, Brinkman heeft Zijlstra om een vondst gevraagd teneinde de boosheid van de bejaarden te bezweren. En, inderdaad, voor de korte tijd die rest voor de Kamerverkiezingen kunnen de verliezers niet veel meer doen dan de schijn zo goed mogelijk ophouden. Want een echte oplossing voor alle aangemelde noden valt natuurlijk niet uit de Haagse mouw te schudden.

NEDERLAND HEEFT zich tot een veelkleurige samenleving ontwikkeld in een periode dat de betaalbaarheid van de verzorgingsstaat een steeds groter vraagstuk is geworden. De confrontatie van het electoraat met die twee feiten levert de regeringspartijen aanzienlijk verlies op. Politici kunnen de ontstemde kiezers niet de boodschap brengen die zij willen horen, maar zij kunnen evenmin straffeloos de boodschap brengen die de kiezers niet willen horen. Het CDA-standpunt over de AOW bijvoorbeeld klinkt misschien harteloos, maar het wijkt overigens amper af van de andere grote partijen en het is eerlijk. Toch is onder de huidige omstandigheden de verleiding groot om de werkelijkheid enigszins te retoucheren in de hoop dat de verliezen kunnen worden beperkt. Dat gaat weer ten koste van de duidelijkheid. Een waarachtig democratisch dilemma.