CDA is op speurtocht naar geld om senioren te ontzien

DEN HAAG, 9 MAART. Waar moet het CDA het geld vandaan halen als de partij besluit dat de AOW de komende vier jaar niet moet worden bevroren of 65-plussers op een andere manier moeten worden ontzien? Dat is de puzzel waarmee CDA-leider Brinkman en zijn financieel specialisten worstelen. Zij hebben inmiddels de hulp van het Centraal Planbureau (CPB) ingeroepen.

De bevriezing van de uitkeringen levert in vier jaar 5,2 miljard gulden op, zo heeft het CPB eerder berekend. Omdat AOW'ers de grootste groep uitkeringsgerechtigden zijn (ruim 2,1 miljoen) nemen zij alleen al van dat bedrag 2,2 miljard voor hun rekening.

Het CDA heeft zijn ombuigingspakket van 18,4 miljard gulden in tweeën gehakt, waarbij ongeveer de helft wordt gevonden door op uitgaven van het rijk te besparen, de andere helft in de sociale zekerheid. Vooral deze ombuiging heeft een werkgelegenheidsdoel: door op sociale zekerheid te besparen, kunnen de sociale premies omlaag en wordt arbeid goedkoper. Meer werk, redeneert het CDA, is op den duur de beste garantie dat de uitkeringen op peil kunnen blijven. Zoals het CDA om deze redenen ook het totale tarief van inkomstenbelasting en premies voor de volksverzekeringen (waaronder AOW) in de eerste schijf wil verlagen: van 38,3 procent nu naar 32,7 in 1998.

Om het ombuigingspakket in de sociale zekerheid te kunnen realiseren rekende het CDA op een bevriezing van de AOW, maar ook van de andere uitkeringen (WAO en WW bijvoorbeeld). En de partij heeft, om aan deze ruim 9 miljard te komen, meer maatregelen in petto. Bijvoorbeeld de bevriezing van de kinderbijslag en een afschaffing van de uitkering voor toekomstige weduwen en weduwnaars.

Als het CDA een 'ontdooiing' van de AOW-uitkeringen binnen de sociale zekerheid zoekt, moet het dus eigenlijk elders in dit terrein verder snoeien, andere uitkeringen verder verlagen. Op die manier is bijvoorbeeld de VVD erin geslaagd de AOW-uitkeringen de komende jaren wel te laten groeien. Het CDA zou ook over aanvullende pensioenen AOW-premie kunnen gaan heffen, zoals D66 wil.

Een andere mogelijkheid is dat het CDA de belasting voor 65-plussers verlaagt. Zij vallen nu ook al onder een apart tarief (7,05 procent belasting in de eerste schijf en 10,4 procent premies). Om aan zijn ombuigingsdoelstelling te voldoen, moet het CDA dan op zoek gaan naar besparingen elders op de rijksbegroting. Het 'nadeel' van zo'n generieke maatregel is dat zij ook terecht komt bij een groep waarvoor zij niet bestemd is: de 65-plussers met een behoorlijk aanvullend pensioen bijvoorbeeld.

Het CDA is bovendien door een eerder besluit al verplicht naar nieuwe bezuinigingen te zoeken, zolang de partij vasthoudt aan zijn ombuigingspakket van 18,4 miljard. Volgens het CPB zou het CDA 400 miljoen gulden bezuinigen op individuele huursubsidie. Maar de partij heeft deze maatregel, die vooral veel AOW'ers zou treffen, onlangs haastig ingetrokken. De partij moet zelfs naar 500 miljoen op zoek als gevolg van een recent kabinetsbesluit om de individuele huursubsidie voor de laagstbetaalden dit jaar extra te verhogen, om zo de gevolgen van de jaarlijkse huurstijging per 1 juli te beperken. Daarmee is trouwens meteen een mogelijkeid aangegeven voor een specifieke maatregel die het bevriezen van een AOW-uitkering voor een bepaakde groep kan compenseren: verder verhoging van de individuele huursubsidie die per definitie alleen aan de lagere inkomens (en dus bijvoorbeeld bejaarden met alleen AOW) ten goede komt. Zulke specifieke maatregelen zijn ook op het gebied van de ziektekostenpremies denkbaar.

Maar ze kosten allemaal geld en om die reden had het CDA in zijn verkiezingsprogramma alsnog een potje van 700 miljoen gulden opgenomen voor armlastige gevallen, waarvan 450 miljoen voor AOW'ers was bestemd. Het scheidende Tweede-Kamerlid K. Tuinstra heeft nu voorgesteld het bedrag van 700 miljoen gulden tot 1 miljard te verhogen. Tuinstra wil de mogelijkheden uitbreiden om de minstbetaalden, dus ook AOW'ers, te helpen zonder een specifiek beleid voor de ouderen te voeren.

De reservering van 450 miljoen voor de ouderen waartoe het CDA-partijcongres eind januari besloot nadat de paniek over de AOW was uitgebroken, zou Tuinstra willen laten vervallen. Die reservering was juist één van de stenen des aanstoots voor de ouderen, zegt hij “Dat ervoer men als een soort bedeling, waarvoor de ouderen de hand moesten ophouden. Daarom is het beter een algemeen beleid te voeren voor moeilijke gevallen in plaats van een specifiek beleid.” Tuinstra wil niet zeggen waar hij de 300 miljoen extra vandaan haalt, die nodig zijn om dit te financieren.

Daarnaast, op wat langere termijn, zou volgens Tuinstra de AOW anders dan een uitkering moeten worden behandeld. Het niveau van de oudedagsvoorziening zou moeten worden verhoogd door het te koppelen aan het bruto-minimumloon, in plaats van aan het netto-minimumloon zoals nu het geval is.