Ook Polen gaat lidmaatschap EU aanvragen

BRUSSEL, 8 MAART. Na Hongarije wordt Polen waarschijnlijk het tweede Oosteuropese land dat het lidmaatschap van de Europese Unie zal aanvragen.

Volgens de Poolse minister van buitenlandse zaken, Andrzej Olechowski, zal Warschau daarover “binnen enkele dagen” een besluit nemen. Olechowski zei dat gisteren in Brussel na gesprekken met zijn collega's uit de twaalf lidstaten van de EU. De Hongaarse premier Péter Boross kondigde afgelopen week al aan dat zijn land in april formeel zijn verzoek om toetreding tot de EU zal indienen.

De toenadering van Hongarije en Polen - op een moment dat in Brussel nog volop wordt onderhandeld over de toetreding van Noorwegen - zal de discussie binnen de EU over de relatie met de landen in Midden- en Oost-Europa ongetwijfeld verder in een stroomversnelling brengen. Behalve met Hongarije en Polen heeft de EU zogeheten Europa-Akkoorden afgesloten met Tsjechië, Slowakije, Bulgarije en Roemenië, die voorzien in het aangaan van nauwe economische en politieke banden en het afbreken van handelsbelemmeringen.

In de Europa-Akkoorden wordt ook uitzicht geboden op het volwaardige lidmaatschap van de EU, als de betreffende landen in economisch en politiek opzicht aan de voorwaarden voldoen. In Brussel wordt er van uit gegaan dat toetreding van die landen pas op zijn vroegst over een tiental jaren kan plaatshebben, gezien de economische achterstand die moet worden overwonnen. Maar de Hongaarse minister van buitenlandse zaken, Géza Jeszenszky - gisteren eveneens aanwezig in Brussel, zei op een persconferentie erop te rekenen dat Hongarije al tegen 1999 of 2000 daadwerkelijk kan toetreden tot de EU, indien “alles gladjes verloopt”. Zijn Poolse ambtgenoot wilde geen datum noemen, hij sprak slechts over “begin volgende eeuw”.

De bijeenkomst in Brussel was de eerste ontmoeting na de formele inwerkingtreding van de Europa-Akkoorden met Hongarije en Polen, begin vorige maand. Op de vorig jaar zomer gehouden top van regeringsleiders van de twaalf EU-lidstaten in Kopenhagen is al afgesproken om de 'politieke dialoog' met de Oosteuropese partners uit te breiden. Zo zal voortaan ten minste een maal per jaar een topbijeenkomst worden georganiseerd en daarnaast zal er op allerlei niveaus overleg worden gevoerd.

De grootste obstakels liggen evenwel op het economische vlak. In Brussel is begrip voor de wens om zich - ook al gezien het Zjirinovski-effect - zo snel mogelijk te integreren in de Europese Unie. Op initiatief van de Britse minister van buitenlandse zaken, Hurd, en zijn Italiaanse collega Andreatta zal onderzocht worden “hoe de politieke dialoog met de geassocieerde landen kan worden geïntensiveerd om de kwaliteit ervan te verbeteren”. Maar die inspanningen kunnen niet uitvlakken dat de betrokken landen in economisch opzicht voorlopig nog niet toe zijn aan toetreding, zo wordt in Brussel gezegd. Alleen al het openen van de landbouwmarkten zou voor chaos zorgen. Op verzoek van de Europese Commissie gaat de Franse oud-minister van landbouw Nallet de landbouwproblemen in kaart brengen.

Los daarvan wordt de EU geconfronteerd met haar eigen 'institutionele' problemen die - getuige de nu al losgebarsten discussie met Spanje en Groot-Brittannië over het stemmenaantal van de blokkerende minderheid in de raad van ministers - nog voor grote conflicten kunnen zorgen. Over twee jaar wordt het Verdrag van Maastricht geëvalueerd en dan zullen ingrijpende besluiten moeten worden genomen over de toekomstige bestuurlijke inrichting van de EU en de koers van de EU. Of, zoals de Griekse voorzitter, minister Panaglos van Europese zaken, gisteren zei: “De Europese Unie heeft ook nog haar eigen leven.” Eerst moet worden bekeken hoe de bestaande samenwerking kan worden “versterkt”, hoe er “meer cohesie” kan worden aangebracht in het Europese beleid en hoe de besluitvorming “efficiënter” kan worden gemaakt, aldus zijn boodschap.

Ook staatssecretaris Dankert vindt elke discussie over verdere uitbreiding van de EU vóór 1996 rijkelijk “aan de vroege kant”. De EU heeft al zo veel moeite met de huidige uitbreiding, aldus Dankert. “Maar dat hoeft de Hongaren er natuurlijk niet van te weerhouden om nu al een verzoek om toetreding in te dienen.”