Beleidsmachine Witte Huis staat stil door Whitewater

WASHINGTON, 8 MAART. De prullemanden van het Witte Huis zijn overvol geraakt. Niemand mag ze legen. De stafleden handelen volgens de laatste instructie dat er geen document mag worden weggegooid, want het zou wel eens over het Whitewater-schandaal kunnen gaan en dan zou er bewijs onttrokken worden aan de onafhankelijke aanklager. De prullemanden zullen speciaal worden doorzocht, evenals papieren en computerdisks.

Het zijn nog de kleine ongemakken van dit Washingtonse schandaal. Stafleden praten over dure advokaten die ze van hun bescheiden inkomens moeten bekostigen. De Clintons zullen ten minste hun eigen vermogen van 700.000 dollar kwijtraken aan advokaten, omdat de schaal van het onderzoek zo groot is. Hun verdedigingsteam wordt al samengesteld uit het puikje van de Washingtonse advokaten. Zij kunnen de Clintons geen korting geven op hun torenhoge declaraties, want dat zou ook wijzen op corrupte verhoudingen.

Spoedig zullen de medewerkers van het Witte Huis meer bezorgd zijn over hun eigen hachje dan over nieuwe uitdagingen. Een schandaal heeft een verlammende werking en vergroot de bureaucratie. “Voor een functionaris die zelfs op afstand is betrokken bij de gebeurtenissen of bij de mensen die onderzocht worden, is het moment van herkenning dat er een schandaal is verklaard door de pers uiterst somber. Voortaan moet de functionaris elke actie die hij onderneemt zien in het licht van de rechtszaal”, schreef Elliot Abrams gisteren in the Wall Street Journal.

Abrams werd veroordeeld voor het achterhouden van informatie aan het Congres toen hij onder president Reagan onderminister voor inter-Amerikaanse zaken was. President Bush heeft hem amnestie verleend. Dergelijke politieke schandalen zijn gewoon geworden in Washington. Meestal eindigen dergelijke schandalen even snel als ze begonnen zijn, zodra er wat ontslagen zijn gevallen.

Whitewater is nu in de fase dat alle stappen verkeerd kunnen worden uitgelegd. Het Witte Huis zit in een web dat bij elke beweging verstrakt. Meer openbaarheid leidt tot grotere aandacht van de pers voor vrijgegeven stukken. Het achterhouden leidt tot speculaties over wat er wordt achtergehouden. Als het Washingtonse schandaalvliegwiel eenmaal draait, is het moeilijk te stoppen. Wie het verhaal mist, wordt in zekere zin medeplichtig geacht.

Bij een schandaal geldt dat acties die eerder normaal waren, plotseling tegen het licht worden gehouden. In de Amerikaanse politiek zijn de regels over campagnefinanciering tamelijk los en ze leiden tot massaal misbruik. Tussen de streng gescheiden uitvoerende en wetgevende machten wordt vaak een harde politieke strijd gevoerd, waarbij overheidsfunctionarissen en Congresleden elkaar vaak misleiden.

Maar zodra er een schandaal is uitgebroken, veranderen de regels. “Beschuldigingen van achterhouden van feiten worden gehoord en zijn vaak unfair”, aldus Abrams. “Het probleem is al te vaak tijdsachterstand: functionarissen die niet beseffen dat de schandaalregels in werking zijn getreden, gaan door onder de oude regels die een zekere mate van verbergen van fouten toestaan. Sommigen zullen daarvoor betalen met hun banen, anderen zullen een zelfs hogere prijs betalen.”

De speciale aanklager, Robert Fiske, heeft voor drie jaar een kantoor geleast in Arkansas voor zijn onderzoek in Whitewater. Misschien komt er een onderzoek van het Congres naast. Voor de Republikeinen is Whitewater het enige middel om Clinton aan te pakken in dit verkiezingsjaar voor het hele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat. Volgens een recente opiniepeiling vertrouwen de Amerikanen de Democraten meer dan de Republikeinen voor het oplossen van dringende maatschappelijke problemen. Clinton heeft de Republikeinen rechts ingehaald in zijn voorstellen tot de bestrijding van misdaad. Republikeinse uitspraken dat er geen sprake zou zijn van een crisis in de gezondheidszorg zijn niet in goede aarde gevallen.

Maar Whitewater heeft de beleidsmachine van het Witte Huis voorlopig stil gezet. President Clinton had gisteren in het Witte Huis een ontmoeting met de president van Georgia, Edoeard Sjevardnadze, om te laten zien dat hij zich voortaan niet alleen met president Jeltsin en de Russen bezighoudt. Maar de vragen aan hem bij de persconferentie gingen hoofdzakelijk over Whitewater. Sjevardnadze stond er grotendeels voor niets bij.

Het Whitewater-schandaal tast ook het gezag van Clinton over het Congres aan. Tot overmaat van ramp heeft afgelopen zaterdag de leider van de Democratische meerderheid in de Senaat, George Mitchell, aangekondigd dat hij na het einde van dit jaar opstapt. Mitchell is een belangrijke bondgenoot van Clinton die veel wetsvoorstellen door de Senaat heeft geloodst. Nu hij opstapt, zal zijn macht in de Senaat meteen tanen omdat hij niemand die hem helpt, later een politieke wederdienst zal kunnen bewijzen.

Een andere bondgenoot van Clinton, de voorzitter van de belastingcommissie, Dan Rostenkowski, heeft een belangrijke stem in de hervorming van de gezondheidszorg maar is zelf onderwerp van een crimineel onderzoek. Deze ouderwetse partij-boss uit Chicago wordt ervan verdacht overheidsgeld voor privé-doeleinden te hebben gebruikt.

De naam van Hillary Clinton is het sterkst aangetast. Zij zal nooit meer worden vergeleken met haar illustere voorganger Eleanor Roosevelt. Ze wordt niet meer gezien als de idealistische, professionele feministe die zoekt naar een “politiek van betekenis” maar als een berekenende zakenvrouw. Terwijl haar man gouverneur was, heeft zij zorg gedragen voor de investering in het projektontwikkelingsbedrijf Whitewater, waar de Clintons partners in waren met de McDougals.

James McDougal was eigenaar van de later gefailleerde spaarbank Madison Guaranty. Hillary was ook advocaat voor McDougal en vertegenwoordigde hem soms voor een spaarbankinspecteur die door Clinton was benoemd. Dergelijke openbaringen hebben haar gezag als zegsvrouw voor de hervorming van de gezondheidszorg verminderd. Clintons hervormingsplan voor de ziektekostenverzekering ontbeert nu steun van het Congres en van de kiezers. Clinton moet overgaan tot een compromis met een meerderheid van het Congres maar een sterke hand heeft hij voorlopig niet.

    • Maarten Huygen