CDA manoeuvreert zichzelf klem in AOW-zaak

DEN HAAG, 7 MAART. Het CDA heeft zich met het standpunt over de bevriezing van alle uitkeringen, dus ook de AOW, vooralsnog in een dwangpositie gemanoeuvreerd. Partijleider Brinkman heeft op de partijraad eind januari in Rotterdam met de vuist op tafel de inzet bepaald: geen loze verkiezingsbeloften dus gedurende vier jaar geen stijging van uitkeringen. Het beginnende oproer dat ook al in Rotterdam de kop opstak, werd afgekocht met een toezegging 450 miljoen gulden extra te besteden om in individuele gevallen de gevolgen van de bevriezing van de AOW te verzachten.

Niet voor lang, want de verkiezingsnederlaag vorige week was voor de CDA-lijsttrekkers van Den Bosch, Tilburg, Eindhoven, Breda en Helmond aanleiding om opnieuw te eisen dat het partijprogramma werd aangepast. Opmerkelijk was daarbij de gevolgde methode: de partijleider werd in een open brief op hoge toon ter verantwoording geroepen. Voor de introverte CDA-bestuurscultuur was dit een grote schok. Binnen zes uur domineerde de brief de ruimschoots van tevoren geplande evualatiebijeenkomst van het partijbestuur in Utrecht. De veenbrand werd ook vrijdag in een ommezien gesmoord met inzet van de politieke zwaargewichten staatssecretaris Heerma (nummer vijf op de lijst voor de Kamerverkiezingen) en Kamervoorzitter Deetman (nummer vier).

Alles wijst erop dat de Brabantse critici zijn gezwicht voor politieke druk: de argumenten waardoor zij zich lieten overtuigen om hun eis te laten vallen, bevatten niets nieuws. De 'toezegging' van Brinkman om jaarlijks opnieuw te onderzoeken of de uitkeringen gekoppeld kunnen worden aan de loonontwikkeling in het bedrijfsleven, had hij ook al gedaan op de partijraad in Rotterdam. Tegen de Katholieke Bond van Ouderen had de lijsttrekker enige weken geleden ook al beloofd de AOW-kwestie opnieuw te bezien tijdens de formatiebesprekingen.

Ondertussen is er geen letter gewijzigd aan het programma. Zo bezien hanteert het CDA twee verkiezingsprogramma's: een schriftelijke versie gebaseerd op de bevriezing, en een mondelinge waarin Brinkman dooi voorspelt. Het bikkelharde standpunt van de partijraad is de afgelopen weken gaandeweg gemaskeerd door een accentverschuiving waarbij de nadruk meer wordt gelegd op een meevallende economische ontwikkeling. Want “mocht de economische groei bij nader inzien meevallen, dan kunnen we altijd nog overgaan tot verhoging van de uitkeringen”, zei Brinkman tien dagen geleden in een vraaggesprek met deze krant.

En passant legde Brinkman ook de geschreven versie van zijn verkiezingsprogramma uit. “Beloften inslikken is niet leuk voor een politicus.” De PvdA legt volgens hem dan ook “een verkeerd accent”. Brinkman: “Zij scheppen voortdurend de verwachting dat er gekoppeld kan worden. En ieder jaar weer moeten ze uitleggen waarom het bij nader inzien toch niet kan.” Het CDA neemt volgens Brinkman “een duidelijke en eerlijke” positie in: niet koppelen.”

In de beeldvorming lijkt de CDA-leider aansluiting te zoeken bij coalitiegenoot PvdA door meer het accent te gaan leggen op een meevallende economische ontwikkeling. En zo is de Nederlandse kiezer getuige van een christendemocratische krabbendans, geen terugtred maar zijwaarts trachten te ontkomen.

Gisteravond werd duidelijk dat dit tafereel het CDA-electoraat niet kan overtuigen. Uit een enquête van Intomarkt bleek dat drie kwart van de potentiële aanhang van de christen-democraten de bevriezing van de AOW afwijst. Bovendien overweegt eenderde van de ondervraagden vanwege deze kwestie niet meer op het CDA te zullen stemmen.

De Bossche fractievoorzitter Van der Krabben, die vrijdagavond nog hardhandig in de rij werd gezet, heeft in reactie op de enquête alweer aangekondigd aan te sturen op een extra partijraad. Inmiddels laat de CDA-fractievoorlichting weten dat Brinkman zich vandaag bezint op de vraag: wat is een meevallende economische groei?

    • Cees Banning
    • Frank Vermeulen