Titanengevecht

In zijn boek Mortal Games beschrijft Fred Waitzkin de serene gemoedsrust waarmee Kasparov zijn nederlaag in het toernooi van Linares 1991 opnam. Alleen volgens de normen van Kasparov was het overigens een nederlaag. Hij was tweede geworden achter Ivantsjoek. Het hele toernooi had hij zich gedragen alsof zijn wereld dreigde in te storten. Maar toen het eenmaal zover was, leek het alsof een last van hem was afgevallen. Goed, hij was niet de superman die alles kon winnen. Eén keer was Ivantsjoek hem voorgegaan en de wereld ging gewoon verder. Kasparov en Waitzkin stonden met hun bagage voor de deur van het hotel en Kasparov wees naar de andere deelnemers. 'Het is een kleurrijke groep, niet? Zelfs Kamsky. Zijn vader is een opmerkelijk type. De schaakwereld zou armer zijn zonder hem.'' Bewonderenswaardige vergevingsgezindheid. Die vader had het hele toernooi op stelten gezet door Kasparov ervan te beschuldigen dat hij het eten van de kleine Kamsky had vergiftigd.

Maar Ivantsjoek is geen Karpov en deze keer staat er in Linares meer op het spel. Adembenemend is de race tussen de twee wereldkampioenen. Wat is het jammer dat deze rubriek niet op zondag verschijnt, dan had de partij van gisteravond tussen Kasparov en Karpov er nog in gekund. Nu kunt u op de sportpagina de uitslag zien, en ik weet nog van niets en kan slechts een voorbeschouwing geven. Kasparov een punt achter op Karpov na zes ronden, in de onderlinge partij speelt hij met wit. Het is voor hem de partij van het jaar, hij moet winnen. Het scherpste wapen uit de onuitputtelijke geheime kist met openingsnieuwtjes zal voor de dag worden gehaald. Met donderend geweld zullen de mastodonten zich op elkaar storten en de klap zal weerklinken tot de kusten van Groenland, de kampongs van Indonesië en tot in het kleinste Chinese gehucht.

Zes uit zes had Karpov, niet te geloven. Zelfs de grootste schaker kan dat niet zonder een beetje geluk. Topalov en Judit Polgar werden kansloos ingemaakt, maar bij de rest had Karpov wat medewerking van de schaakgod nodig. Lautier liet zich een kwaliteit afhandig maken, Barejev liet in het eindspel een toren instaan waardoor hij mat in één ging, Illescas sloot zijn eigen dame in en Ivantsjoek zag een kleine combinatie over het hoofd die hem een pion kostte.

Tot overmaat van ramp (van het standpunt van Kasparov bekeken) gaf Ivantsjoek uit walging over zichzelf meteen op in een stelling waarin hij nog lang tegenstand had kunnen bieden. Geen wonder dat Kasparov jammerde en tierde. Aan de andere kant, geen van de tegenstanders van Karpov had een duidelijke remise uit handen gegeven. Lautier en Barejev hadden een lang lijden voor zich gehad als ze hun blunder niet gemaakt hadden. Het is nu eenmaal de stijl van Karpov dat hij wonderen weet te doen met heel kleine dingen. En Kasparov zelf had ook een keer het geluk van de sterken aan zijn kant, want tegen Gelfand ontsnapte hij met remise uit een stelling waarin hij twee pionnen achter stond met slechts vage positionele compensatie.

Ik ben zelf de tel kwijtgeraakt, maar volgens de telling van de Volkskrant speelden Kasparov en Karpov gisteren hun 163ste partij tegen elkaar. Met diepe bewondering volgt de schaakwereld dit titanengevecht dat nu al meer dan tien jaar duurt.

Wit Karpov - zwart J.Polgar

1. e2-e4 c7-c5 2. c2-c3 Het komt niet vaak meer voor dat Karpov met 1. e4 opent, maar het was hem natuurlijk niet ontgaan dat Polgar in de eerste ronde tegen Illescas met zwart grote moeite met dit systeem had gehad. Toen speelde ze na 1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. c3 Pf6 4. e5 Pd5 5. d4 cxd4 6. cxd4 het minder gebruikelijke 6...b6 en Illescas kreeg voordeel en won. 2...e7-e6 3. d2-d4 d7-d5 4. e4xd5 e6xd5 5. Pg1-f3 Pb8-c6 6. Lf1-b5

Een kolfje naar Karpovs hand. Hij wil na een later dxc5 tegen zwarts geïsoleerde d-pion spelen, zoals hij het (meestal tegen het Frans) al honderden keren heeft gedaan. 6...c5-c4 En Polgar heeft daar geen trek in, maar de variant die ze kiest is ook niet makkelijk voor zwart. 7. Pf3-e5 Dd8-b6 8. Lb5xc6+ b7xc6 9. 0-0 Lf8-d6 10. b2-b3 c4xb3 11. a2xb3 Pg8-e7 12. Lc1-a3 Ld6xe5 Moeilijke beslissing. 12...Lxa3 lijkt me de minste van twee kwaden. 13. d4xe5 Lc8-e6 En hier was 13...c5 riskant, maar misschien toch een betere manier om terug te vechten. Nu neemt wit de zwartgekleurde velden in beslag. 14. Dd1-d4 Pe7-f5 15. Dd4-c5 h7-h5 16. Pb1-d2 f7-f6 17. e5xf6 g7xf6 18. La3-b4 Ke8-f7 19. Ta1-a4 Db6xc5 20. Lb4xc5

Wit beheerst de zwarte velden en zwart heeft een versplinterde pionnenstelling. De rest is geschikt voor de leerboekjes. Polgar wordt steeds meer teruggedrongen. 20...a7-a6 21. f2-f3 h5-h4 22. Tf1-a1 Le6-c8 23. Kg1-f2 Ta8-b8 24. b3-b4 Th8-e8 25. Pd2-b3 Lc8-b7 26. Pb3-a5 Lb7-a8 Treurig verbanningsoord voor de loper. 27. Ta4-a2 Te8-e6 28. Lc5-a7 Tb8-b5 29. Pa5-b3 La8-b7

Zie diagram 1

30. g2-g4 Beslissende klap. Het is een beetje toevallig dat zwarts stukken net zo staan dat ze nu een kwaliteit verliest, maar als ze het anders had neerget had ze dit eindspel op een andere manier verloren. 30...h4xg3+ 31. h2xg3 Te6-e8 32. g3-g4 Pf5-d6 33. Pb3-d4 En waarschijnlijk met een gevoel van opluchting gaf zwart de partij op.

Wit Kasparov - zwart Ivantsjoek

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c6 3. Pb1-c3 d7-d5 4. Pg1-f3 e7-e6 5. Lc1-g5 Natuurlijk, Kasparov kiest de meest principiële bestrijdingswijze van het scherpe zwarte systeem. 5... d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 h6xg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7 11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Pd7xf6 14. Lf1-g2 Lf8-h6

Drejev en Kramnik deden vorig jaar tegen Loek van Wely zonder succes 14...Le7. In die variant zijn later versterkingen voor zwart gevonden, maar daar had Kasparov nu natuurlijk ook iets tegen klaar liggen. 15. Lg5xf6 Dd8xf6 16. 0-0 0-0-0 17. Pc3xb5 e6xd5 18. Pb5xa7+ Kc8-b8 19. Pa7-b5 Waarschijnlijk volgt Kasparov nog steeds zijn huisanalyse. Het is wel heel riskant om tegen hem zulke scherpe theoretische varianten te spelen, die hij thuis bijna tot mat kan doorrekenen. 19... Lh6-g7 20. a2-a4 Df6-h6 21. h2-h4 Lg7-f6 22. Dd1-e1 Lf6xh4

Zwart heeft ook een beetje aanval, maar het heeft weinig te betekenen. Wit is veel sneller. 23. De1-a5 Lh4-e7 24. Da5-c7+ Kb8-a8 25. Dc7-a5+ Ka8-b8 26. Da5-c7+ Kb8-a8 27. Tf1-e1 Le7-d6 28. Dc7-b6 Ld6-b8 29. a4-a5 Dreigt 30. Te7

Zie diagram 2

29...Td8-d7 30. Te1-e8! Dreigt 31. Txh8 Dxh8 32. a6 30...Dh6-h2+ 31. Kg1-f1 Dh2xg2+

Een kansloos offer, maar zwart heeft niets meer tegen de witte aanval. 31...d4 gaat niet wegens 32. Da6+ en na 30...Txe8 beslist 31. a6. 32. Kf1xg2 d5-d4+ 33. Db6xb7+ Td7xb7 34. Te8xh8 Tb7xb5 35. a5-a6 Ka8-a7 36. Th8-f8 Tb5xb2 37. Tf8xf7+ Ka7-a8 38. a6-a7 c4-c3 39. Tf7-f8 Zwart gaf op.

    • Hans Ree