Oostenrijkse regering prijst zichzelf

WENEN, 5 MAART. Als redders van het vaderland werden de Oostenrijkse delegatieleden die in Brussel met succes over de voorwaarden van toetreding tot de Europese Unie hadden onderhandeld in de nacht van dinsdag op woensdag binnengehaald. Om vier uur 's ochtends vielen ministers elkaar op het vliegveld van Wenen om de hals. De bewindsman van buitenlandse zaken, Alois Mock, had zijn uitputting en zijn emoties nauwelijks onder controle. Sinds de terugkeer van de Oostenrijkse delegatie uit Moskou, die een kleine veertig jaar geleden de onafhankelijkheid van het land mee naar huis bracht, was er zeker geen internationale diplomatieke gebeurtenis die een grotere brok in de kelen van de politieke elite teweeg bracht.

De publiciteit over het 'geweldige' onderhandelingsresultaat van Brussel had de regering krachtig in haar hand. De radio, de televisie en de serieuze kranten legden in detail uit wat Mock en zijn delegatie in Brussel hadden bereikt. Op de drie meest controversiële hoofdpunten: het recht van EU-burgers een tweede huis in Oostenrijk te kopen, de aanpassing van het verdrag over de transito van vrachtverkeer door Oostenrijk en de steun die de boeren zouden moeten ontvangen bij het opengaan van de grenzen (de levensmiddelenprijzen in de EU liggen gemiddeld rond 17 procent lager) werden alleen maar als triomfen gemeld. De concessies die Wenen had moeten doen zouden het karakter van vijgebladen voor de naakt achtergebleven EU-onderhandelaars hebben gehad.

Aldus de officiële lezing van het onderhandelingscircus in Brussel, dat in de Oostenrijkse pers de afgelopen dagen van slapeloze minuut tot slapeloze minuut kon worden gevolgd. Helemaal van alle werkelijkheid ontbloot is die versie niet. Vooral in de laatstgenoemde twee kwesties kreeg Oostenrijk voor een groot deel zijn zin. De nieuwe transito-overeenkomst loopt maar een jaar korter (tot 2004) dan vroeger voorzien, verdere verkorting van de duur is alleen mogelijk als vaststaat dat de doelstelling van het oude verdrag: reductie van schadelijke uitlaatgassen met 60 procent eerder is bereikt. De boeren krijgen gedurende vier overgangsjaren stevige compensatie voor het zware weer dat zij mogen verwachten als de goedkopere landbouwprodukten na de toetreding gaan binnenstromen. Het eerste jaar vloeit er rond twee miljard gulden uit Brussel naar de Oostenrijkse landbouw.

De landbouwcompensaties, de ecologische steun, structurele regionale hulp, etc. maken dat Oostenrijk de eerstkomende jaren netto veel minder aan de EU hoeft af te dragen dan eerst werd gevreesd. Het eerste jaar worden het maar 800 miljoen gulden. Pas in 1999 zal Oostenrijk zijn volle bijdrage naar Brussel moeten gaan sturen: tegen de vijf miljard gulden.

Al deze triomfantelijkheid heeft niet verhinderd dat van verschillende kanten roet werd geblazen in het harmonieuze driegangen-menu dat de leiders van de twee partijen die de coalitieregering vormen, de sociaaldemocratische SPÖ en de conservatieve Volkspartei ÖVP, griezelig eensgezind opdisten. De Groenen, samen met de rechts-populistische Freiheitliche Partei FPÖ, deden alles wat in hun macht lag om de overwinningsroes van de 'Europeanen' ruw te verstoren. De overeenkomst met de EU was nog geen dag oud of de Groene politicus Voggenhuber en FPÖ-fractievoorzitter Jörg Haider stonden al op het spreekgestoelte van het parlement om te betogen dat Oostenrijk zijn belangen had uitverkocht.

Haider zei wel dat zijn partij pas op een bijzonder congres op 8 april aanstaande gaat beslissen of zij voor of tegen de toetreding zal zijn bij het referendum dat in juni (waarschijnlijk de 19de) moet worden gehouden. Maar zijn toon beloofde niet veel goeds voor de regering. Bij alle grote kwesties hadden de onderhandelaren grove fouten gemaakt, beweerde Haider, en hij stelde zelfs krasse voorwaarden voor steun van zijn partij, zoals nieuwe onderhandelingen over het transitoverdrag (zijn partijgenote 'Puppi' Aumayr gooide daar een dag later nog een schepje bovenop). Haider noemde het resultaat van de onderhandelingen zelfs een verraad van de regeringspartijen en hij kondigde dreigend aan dat zij daarvoor de rekening wel gepresenteerd zouden krijgen bij de deelstaatverkiezingen van 13 maart aanstaande.

Daarmee schopte hij tegen een zeer been. In twee deelstaten, waar op die datum regionale verkiezingen worden gehouden, speelt het transitoprobleem namelijk een hoofdrol: in Tirol en het Salzkammergut. Uit beide zijn al geluiden van onvrede gekomen met de transito-afspraken van Brussel. Het oude verdrag met de EG is niet onverkort gehandhaafd, zegt men, voor na 2004 is Oostenrijk overgeleverd aan een ongebreidelde verkeersstroom van EU-vrachtwagens en hulp bij de financiering van ten dele ondergrondse spoorwegen die het vrachtverkeer zouden moeten overnemen is niet geregeld. Om dit vast kracht bij te zetten demonstreerden 25 activisten van de milieubeweging Global 2000 donderdag bij de grensovergang Salzburg-Walsenberg, waardoor meteen 250 vrachtauto's vastliepen. Pas na een paar uur ontruimde de politie de geblokkeerde snelweg.

De actiegroep Tirol Forum heeft ook al laten weten niet thuis te zullen zitten bij de voorbereidingen van het referendum. Daarnaast mag verwacht worden dat de Groenen, die over een paar uitstekende sprekers beschikken, de nieuwe transito-regeling als een “knieval van Wenen voor Brussel” zullen voorstellen. Dit deden zij al in het parlement dat donderdag een speciale vergadering inlaste om de regering op 22 dringende vragen van de Groene fractievoorzitster Madeleine Petrovic te laten antwoorden. Het Groene standpunt bij die gelegenheid: de regering had met Zwitserland samen moeten werken om het vrachtautoverkeer van de straten te weren en op de trein te krijgen.

Verontrustend voor de coalitie in Wenen is dat niet alleen de leden van de oppositie ageren tegen de transitoregeling. Weingartner, de 0VP-premier van Tirol's deelstaatregering, kondigde al aan dat de Volkspartei in Tirol zich tegen de toetreding zal uitspreken als er geen financiële garanties komen dat het spoorwegalternatief voor het vrachtautoverkeer kan worden gebouwd.

    • André Spoor