Voor het geweld in Zuid-Afrika valt niet te vluchten

In tijden van geweld, Ned.3, 21.04-22.00u.

Zelfs een mens van goede wil kan zich niet onttrekken aan de maalstroom van geweld die Zuid-Afrika momenteel is. Dat is de boodschap van In tijden van geweld, een driedelige dramaserie die de NOS vanaf vanavond op tv vertoont. De serie werd gemaakt door Afravision, een collectief van zwarte en gekleurde Zuidafrikaanse filmmakers.

Hoofdfiguur van de serie is Bongoni, een 22-jarige zwarte dichter uit Soweto. In de trein op weg naar Johannesburg is hij tot zijn afgrijzen getuige van een bloedbad dat wordt aangericht door een lid van de Zoeloe-beweging Inkatha. Bongoni ontsnapt aan de dood door de moordenaar de trein uit te duwen, maar hij ziet in dat hij nu vogelvrij verklaard is en besluit om Soweto te verlaten. Met zijn vriendin zoekt hij zijn toevlucht bij zijn oom Zakes, die in de Johannesburgse wijk Hillbrow woont.

Daar beseft hij dat er niet te vluchten valt voor het geweld in Zuid-Afrika. Bongoni's vriendin papt tot zijn grote ontzetting aan met een louche Mozambicaan om zo een geweer te kunnen kopen om zichzelf te 'beschermen'. Mede-flatbewoners van Bongoni blijken voorstander te zijn van keiharde acties tegen Inkatha en zijn niet ontvankelijk voor zijn pleidooi dat geweld alleen maar meer geweld oproept. En tot overmaat van ramp signaleert Bongoni aan het einde van de eerste aflevering de man die het bloedbad in de trein had aangericht, in het flatgebouw van oom Zakes.

Het probleem met In tijden van geweld is dat de aanpak te clichématig is. Bongoni is een zachtmoedige, bedachtzame intellectueel die in een turbulente wereld vol geweld zijn geloof in schoonheid en medemenselijkheid overeind tracht te houden. De Inkatha-aanhanger Duma Nkosi is een meedogenloze moordenaar, die, afgezien van een vage notie van zijn Zoeloe-identiteit, slechts door geweld en dorst naar bloed geïnspireerd wordt. Een poging van de makers om minder voor de hand liggende paden te betreden door de huisbaas van oom Zakes een zwarte huidskleur te geven, mislukt jammerlijk. De man beantwoordt zozeer aan het clichébeeld van de zelfgenoegzame, plutocratische uitbuiter dat zijn deviante huidskleur daarbij geheel in het niet valt.

Wel is zinvol dat de hooggespannen verwachtingen omtrent de democratisering en de algemene verkiezingen in Zuid-Afrika worden getemperd. De Zuidafrikaanse maatschappij is doordrenkt van geweld. Of het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) van Nelson Mandela nu aan de macht komt of niet, Zuid-Afrika is ziek en kan niet genezen worden door een enkele gang naar het stemlokaal.

Het mooiste moment van de eerste aflevering is wanneer een arme blanke Zuidafrikaan in een moment van melancholie aan een lotgenoot voorstelt om dan toch maar te gaan emigreren. “Ik blijf liever hier”, zo besluit de tweede. De diepe zucht die hij op zijn woorden doet volgen, laat zien dat de beslissing hem niet licht is gevallen.

    • Bernard Bouwman