Stroomversnelling Z-Afrika

JOHANNESBURG, 4 MAART. De roep van ANC-voorzitter Mandela en Inkatha-leider Buthelezi om internationale bemiddeling in het conflict over de nieuwe grondwet heeft de Zuidafrikaanse politiek in een stroomversnelling gebracht.

De dagelijks besturen van het ANC en de Vrijheidsalliantie van conservatieve blanke en zwarte partijen gingen gisteren akkoord met het beginsel van internationale bemiddeling. Mandela en Buthelezi kwamen deze uitweg uit de constitutionele impasse dinsdag overeen tijdens hun ontmoeting in Durban. Dit opent de weg voor Inkatha, dat sterk op internationale bemiddeling had aangedrongen, zich voor vanavond twaalf uur, wanneer de registratieperiode afloopt, 'voorlopig' in te schrijven voor de verkiezingen van eind april. Het Centraal Comité van Inkatha zal hierover vandaag in een speciale zitting een besluit nemen.

President De Klerk, die niet in het initiatief van Mandela en Buthelezi was gekend, was gisteren echter sceptisch over de mogelijkheid van internationale bemiddeling. De Klerk zei eerst een concreet voorstel te willen zien. Volgens De Klerk is een akkoord gezien de tijdsdruk voor de verkiezingen niet meer mogelijk. “Ik ben niet onder de indruk van deze plotselinge luchtige houding. Ik ben niet negatief, ik ben bereid morgen met onderhandelingen te beginnen om tot een akkoord te komen dat na de verkiezingen kan worden ingevoerd”, aldus De Klerk.

Deze opstelling botst met die van Inkatha-leider Buthelezi. Deze verklaarde na de ontmoeting met Mandela dat hij zich alleen “voorlopig” zou inschrijven. Deelneming aan de verkiezingen zou dan afhankelijk zijn van de resultaten van de internationale bemiddeling door grondwetsdeskundigen. Gisteren verklaarde Buthelezi dat hij met zijn verkiezingscampagne zal beginnen wanneer internationale bemiddeling een feit is. Hij verklaarde het “eerlijk” te vinden wanneer de verkiezingsdatum enigszins zou worden opgeschoven, maar onderstreepte dat dit geen eis is van Inkatha.

Rechtse blanke partijen staan onder grote druk om hun alliantiepartner Buthelezi te volgen, wanneer deze besluit zich alsnog voor de verkiezingen in te schrijven. De Afrikaner pers speculeerde gisteren hevig over een ophanden zijnde splitsing van de blanke Konservatieve Partij (KP). Jongere parlementariërs zouden van plan zijn zich alsnog als een nieuwe partij in te schrijven voor de verkiezingen, mogelijk onder leiding van oud-generaal Constand Viljoen van het Afrikaner Volksfront. Voorstanders van deelname aan de verkiezingen binnen de KP zijn bang dat veel conservatieven op de Nationale Partij van president De Klerk zullen stemmen wanneer de KP niet meedoet. De partij ontkende gisteren in een verklaring de geruchten over een afscheiding.

De zwakte van de Vrijheidsalliantie is van het begin af aan geweest dat zij een onderhandelingsblok is zonder een eenduidig politiek doel. Als Buthelezi kiest voor internationale bemiddeling over meer federale garanties in de grondwet, hoeft dit niet te betekenen dat het ideaal van een blanke volksstaat, die de rechtse blanken eisen, ook werkelijkheid wordt. Maar zonder de alliantie met Buthelezi komen de Konservatieve Partij en het Afrikaner Volksfront geïsoleerd te staan. Bij hun besluit om zich in te schrijven kijken de rechtse blanke partijen dan ook vooral naar de bewegingen van Buthelezi.