Een verslag op CD-i

Jaarverslagen van ondernemingen zijn voor de meeste mensen geen al te opwindend leesvoer. Het directieverslag, daar valt nog wel doorheen te komen. Hierin schetst de directie een beeld van het reilen en zeilen van de vennootschap in het afgelopen jaar. Welke nieuwe activiteiten zijn er ondernomen? Hoe heeft de markt zich ontwikkeld en hoe goed of hoe slecht heeft de onderneming het ervan afgebracht? Hoeveel winst is de onderneming van plan uit te keren aan haar aandeelhouders? Het verslag wordt afgesloten met een blik in de toekomst.

Het hart van het jaarverslag is de jaarrekening. Die bestaat uit de ondernemingsbalans en de winst- en verliesrekening. De balans is een momentopname van de financiële situatie waarin de onderneming zich bevindt. Aan de linkerkant (debet) vinden we de waarde van het ondernemingskapitaal: gebouwen, machines, inventaris, kasvoorraad, debiteuren enzovoort. De rechterkant (credit) laat zien hoe de onderneming aan de financiële middelen is gekomen om dat kapitaal te financieren. Het vermogen van een onderneming bestaat uit eigen vermogen (het bedrag dat de eigenaars van de onderneming zelf hebben ingebracht) en vreemd vermogen. Bij het vreemd vermogen gaat het om schulden met een korte looptijd (bijvoorbeeld bankkrediet) en langlopende schulden (zoals een obligatielening). De winst- en verliesrekening zet de opbrengsten en de kosten van het afgelopen jaar tegenover elkaar. De omzet van de onderneming wordt verminderd met onder andere de inkoopwaarde van grondstoffen, de personeelskosten, rentelasten en, niet te vergeten, de winstbelasting. Die winst nà belasting blijft meestal voor een deel in de onderneming (toevoeging aan de reserve); de rest wordt uitgekeerd aan personeelsleden (tantièmes en gratificaties) en aandeelhouders (dividend).

Als eerste onderneming ter wereld heeft de Free Record Shop Holding N.V. haar jaarverslag niet alleen op papier, maar ook op CD-i uitgebracht. CD-i staat voor compact disc-interactief. Uiterlijk wijkt het CD-i schijfje in niets af van een gewoon muziek-CD'tje. Maar bij het afspelen in de speciale CD-i afspeler (aangesloten op het televisietoestel) blijken de verschillen. Met behulp van de afstandsbediening kan de gebruiker zijn eigen weg zoeken in grote hoeveelheid van geschreven informatie, foto's, bewegende beelden en geluid.

Laat ik eens zien wat deze CD-i te bieden heeft. Na een inleidend muziekje krijg ik een keuzemenu met vijf mogelijkheden. Ik kan bijvoorbeeld een korte film bekijken met een wervend verhaal van de algemeen directeur van de onderneming. Er is informatie over de Free Record Shop Holding, waarin ik kleurenfoto's kan bewonderen van alle Nederlandse vestigingen. En ik kan een trefwoordenlijst oproepen. Het meest interessant lijken mij 'Jaarverslag' en 'Probeer en leer'. Die eerste mogelijkheid draait uit op een teleurstelling. De cijferopstellingen die ik daar vind, was ik op dezelfde manier al tegengekomen in het papieren jaarverslag. De CD-i biedt hier niets extra's om deze ingewikkelde zaken te verhelderen. Dan maar naar 'Probeer en leer'. In dit deel van het programma kondigt de Free Record Shop een prijsvraag aan (hoe ziet de platenwinkel er uit in het jaar 2004?) en een interactief onderwijsprogramma voor MAVO, HAVO, VWO, MBO en Volwasseneneducatie. Leuk, maar daar moet nog zes maanden op wachten. Misschien dat ik in het onderdeel 'Als... dan...' iets van mijn gading vind. Hier kan ik gaan stoeien met de cijfers uit het jaarbericht. Ik laat de marketingkosten van de onderneming met 25% toenemen (+ ƒ 1,32 miljoen). Het effect: de winst vóór belasting daalt met precies ƒ 1,32. Tja, ik heb geprobeerd, maar wat heb ik geleerd... Het programma gaat er blijkbaar van uit dat alle opbrengsten en andere kosten niet veranderen. Dat snap ik niet. De bedoeling van een grotere marketinginspanning is toch een vergroting van de winst. Als hogere marketinguitgaven geen postieve invloed hebben op mijn omzet of mijn winst, waarom zou ik ze dan verhogen? Nog zo eentje. Ik verlaag de verkoopprijzen met 10%. Gevolg: de omzet loopt terug met 10%. Ligt het niet meer voor de hand te denken dat er tegen 10% lagere prijzen meer produkten worden verkocht? Waarbij het dan ook nog van belang is te weten of alleen de betrokken onderneming zijn prijzen verlaagt, of dat de prijsverlaging voor de hele branche geldt. Van dit soort berekeningen word ik niet wijzer.

Dat de Free Record Shop toch wel enige samenhang ziet tussen lagere prijzen en afzet, blijkt als ik de vraag voorgelegd krijg: met hoeveel procent moet de verkoop stijgen om een prijsdaling van 5% te compenseren. Ik kan kiezen uit vijf antwoorden: 3%, 5%, 8%, 12% en 18%. De eerste twee vallen af. Bij 3% daalt de omzet met ongeveer 2%. Bij 5% blijft de omzet weliswaar gelijk, maar door de extra verkopen zullen ook de kosten stijgen (vooral de inkoopkosten). Uit de overblijvende drie kan ik, zonder aanvullende gegevens geen beredeneerde keus maken. En die worden ook niet gegeven. Het juiste antwoord blijkt overigens 18% te zijn.

Alle kritiek die op dit CD-i jaarverslag kan worden gegeven neemt niet weg dat de Free Record Shop een nuttig initiatief heeft genomen. De mogelijkheden die CD-i biedt om het jaarverslag ook voor niet-ingewijden inzichtelijk te maken zijn in dit produkt onvoldoende gebruikt. Het wachten is op de educatieve versie en op het volgende jaarverslag. Of misschien dat van Philips. Zij zijn tenslotte de uitvinders van het systeem.

    • Jan Pleus