Droom van The Independent lijkt op sterven na dood

LONDEN, 4 MAART. Ooit won het Britse dagblad The Independent harten en hoofden van geïnteresseerde krantenlezers met de slimme reclameleuze: “The Independent. It is”. Nu staat het omgekeerde proces te gebeuren. Na een taaie strijd om het meerderheidsbelang in het bedrijf dat de krant (plus haar zusterkrant The Independent on Sunday) uitgeeft, lijkt Mirror Group Newspapers (MGN) te hebben gewonnen van Tony O'Reilly, witte-bonen-in-tomatensaus-koning (Heinz) en topman van de Ierse Independent-kranten - die overigens met de Britse kranten niet meer dan de naam gemeen hebben. De reactie op MGN's coup is algemeen samen te vatten onder “The Independent. It isn't anymore”.

De redactie en de National Union of Journalists zijn bijna onverdeeld pessimistisch over de vraag of The Independent onder MGN kan blijven voortgaan redactioneel onafhankelijk te zijn. David Montgomery, de topman van MGN, staat bekend als een meedogenloze 'slager' en als iemand die met kille vastberadenheid eerder gedane beloftes aan zijn laars lapt. Dat is gebleken toen hij, in de nadagen van Robert Maxwells demise als eigenaar van Mirror Group Newspapers daar het roer overnam. Ondanks gedane toezeggingen vloog als eerste de hoofdredacteur van The Daily Mirror, Richard Stott, de laan uit. Mindere goden volgden, met als gevolg dat weer anderen uit eigen beweging opstapten.

Andreas Whittam Smith is de bedenker, oprichter en hoofdredacteur van The Independent. Hij was het die met een stel makkers uit het vak in 1986 de formule voor de krant bedacht: onafhankelijk opererend, fris van aanpak en wars van de invloed die grote media-baronnen als Rupert Murdoch en Robert Maxwell over hun produkten uitoefenden. Het groepje journalisten onder leiding van Whittam Smith had de zaken in de ogen van de City zo goed doordacht, dat financiering tot stand kwam: in een wolk van optimisme en opwinding en met het ongelofelijke startkapitaal van maar 18 miljoen pond werd The Independent geboren. Een toevloed van elders gefrustreerd talent liep onmiddellijk naar de nieuwe krant over.

Whittam Smith zegt nu dat die voorgeschiedenis de beste garantie is voor voortdurende onafhankelijkheid van de redactionale koers van de krant. Hijzelf, als oprichter-aandeelhouder, heeft immers de deal met MGN gemaakt. Zou hijzelf de onafhankelijkheid, waarom het bij The Independent gaat, zomaar prijsgeven?

De Mirror-groep heeft beloofd dat ze zich niet zal bemoeien met het redactioneel personeelsbeleid, maar al langer bestaat het sterke vermoeden dat Whittam Smith het niet lang meer in zijn bestaande functie zal maken. Twee andere aandeelhouders in het consortium dat samen met MGN The Independent moet redden van financiële ondergang, zijn het Italiaanse La Repubblica en het Spaanse El Pais. Beide hadden op verzoek van Whittam Smith al eerder een belang in Newspaper Publishing, eigenaar van beide Independent-kranten, genomen. Zowel uit Rome als uit Madrid zijn geluiden vernomen als zou Whittam Smith geenszins onmisbaar zijn voor het profijtelijk voortbestaan van de krant.

Nu het bestuur van Newspaper Publishing gevallen is voor de 74,4 miljoen pond die het MGN-consortium op tafel kan leggen, rust de enige hoop van de redactie nog bij de minister voor handel en industrie, Michael Heseltine. Die kan, als hij wil, de overname voorleggen aan de anti-kartelcommissie (MMC). Als dat gebeurt, volgt een langdurig onderzoek met onzekere uitkomst. In dat geval trekt MGN zich met grote waarschijnlijkheid terug en maakt Tony O'Reilly, de favoriete kandidaat van de redactie, weer een kans. O'Reilly heeft 24,9 procent van de aandelen opgekocht en is niet van plan die aan het MGN-consortium te verkopen.

Administratieve staf en drukkers bij Newspaper Publishing is inmiddels al impliciet de wacht aangezegd. Integratie van een aantal Independent-activiteiten met die van de Mirror Group betekent in feite dat 260 man personeel met Mirror-werknemers moeten concurreren om identieke activiteiten te mogen uitvoeren. Aan beide kanten zullen slachtoffers vallen.

Whittam Smith wordt verweten dat hij zich heeft laten verblinden door zelfingenomenheid over het aanvankelijke succes van de krant (die haalde op het toppunt van zijn kunnen, in 1989, een losse verkoop van bijna 423.000 exemplaren). De lancering van The Independent-on-Sunday, vrijwel op het gelijke moment dat het nieuwe zondagsblad The Sunday Correspondent de kwaliteitsmarkt trachtte te veroveren, en gelijktijdig met het begin van de recessie, is rampzalig geweest voor de winstgevendheid van het bedrijf. Daarbij liet Whittam Smith na nieuw toptalent aan zijn kranten te verbinden. Toen The Sunday Correspondent na een jaar ter ziele ging, liepen de lezers daarvan niet, zoals Whittam Smith voorspeld had, en masse over naar zijn zondagsblad. De oplage van de dagkrant is inmiddels gedaald tot 286.000, temidden van klachten dat The Independent The Independent niet meer is: zuur, schraler van inhoud dan voorheen, en minder fraai van opmaak dan aanvankelijk. Whittam Smith bezweert een ieder dat die tekorten met een nieuwe financiële injectie van MGN weggewerkt zullen worden. Ongetwijfeld, zeggen de sceptici, maar het feit dat de Mirror van Montgomery die tekorten moet aanpakken, betekent dat de droom van 'The Independent. It is' dood is.

    • Hieke Jippes