De financiële klap

DE KLAP KWAM woensdag hard aan: de ineenstorting van de Europese kapitaalmarkten. De koersval van de obligaties leidde tot paniek in de handel en bloed op de beursvloeren in Europa. De scherpe stijging van de rente, het spiegelbeeld van de daling van obligatiekoersen, zet een domper op de vooruitzichten voor een spoedig economisch herstel en verbetering van de werkgelegenheid in West-Europa.

Een 'financieel ongeluk', zoals obligatiehandelaren zeiden, kon ternauwernood voorkomen worden, maar het gevaar dreigt nog steeds. Ogenschijnlijk los van elkaar staande gebeurtenissen hebben de financiële markten na de hausse van 1993 op scherp gezet. In de Verenigde Staten is een einde gekomen aan het beleid van lage rente ter versterking van de economie. De cijfers over het laatste kwartaal van 1993 wijzen op een spectaculaire Amerikaanse groei. Tegelijkertijd was in Duitsland in januari het kompas voor het monetaire beleid van de Bundesbank, de groei van de geldhoeveelheid, volkomen uit koers geslagen. Bovendien dreigt in Duitsland een golf van loonstakingen, de kosten van de Duitse eenwording zijn er nog steeds niet verwerkt.

Groei in de Verenigde Staten, stagnatie in Duitsland. En ook: tegenstrijdige signalen over de richting van de rente-ontwikkeling in de VS en Duitsland. Financiële markten houden niet van onzekerheid, zij reageerden met rentestijgingen. Ook al ligt een verdere daling van de Duitse rente in het verschiet, zeker als de recessie daar en elders in Europa aanhoudt, vroeg of laat was op de kapitaalmarkten een correctie op de spectaculaire koersstijgingen van vorig jaar te verwachten.

DE HEVIGHEID VAN de reactie is versterkt door de macht van de managers van internationale obligatiefondsen. Als zich een omslag in het koersverloop voordoet, ontstaat een zichzelf versterkend proces omdat iedereeen tegelijkertijd door de smalle uitgang wil. In geïntegreerde kapitaalmarkten, waar beleggingsfondsen enorme bedragen kunnen lenen en een groot deel van hun portefeuille in één markt beleggen, wordt de grilligheid nog groter. Nadat vorig jaar Amerikaanse beleggingsfondsen de winstkansen op de Europese obligatiemarkten in de gaten kregen, stortten ze zich massaal op deze groeimarkt. Nu trekken ze zich plotseling terug.

DE NEDERLANDSE kapitaalmarkt heeft deze week kennis gemaakt met de macht van de hoog-speculatieve Angelsaksische beleggingsfondsen. In 1992 en 1993 hebben deze fondsen het kwetsbare Europese Monetaire Stelsel op zijn kop gezet. De gulden bleef toen buiten schot. Nu de fondsen uitverkoop hielden van obligaties werd Nederland, dat door zijn hoge staatsschuld uitermate kwetsbaar is, hard geraakt. Met de koersval is de rente op staatsleningen in korte tijd een procentpunt gestegen. Dat levert op termijn een miljardentegenvaller op voor de schatkist waarmee in de Haagse verkiezingsprogramma's geen rekening is gehouden. Zo kan de financiële klap van woensdag in politiek Den Haag nog voor onaangename verrassingen zorgen.