CDA-fractie in egelstelling tegen onrust aan basis

DEN HAAG, 4 MAART. De CDA-fractie staat “als één man” achter partijleider Brinkman, maar de CDA-lijsttrekker moet zijn presentatie wel veranderen. “Het rekenmeesterige moet eraf, hij moet meer gevoel en warmte uitstralen”, zo luidde gisteren de conclusie van een fractieberaad over de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag. De christendemocratische fractieleden leggen de schuld voor de nederlaag bij het kabinet, en dan met name bij premier Lubbers, minister De Vries (sociale zaken) en minister Andriessen (economische zaken). Zij zouden onvoldoende maatregelen hebben genomen in de sociaal-economische sector, zoals de fractie wilde, waardoor het verkiezingsprogramma extra hard moest zijn.

Omgerekend naar Kamerzetels zou het CDA volgens de verkiezingsuitslag van woensdag dalen van 54 naar 39 zetels. Fractieleden die zich veilig waanden op de lijst zien plotseling hun positie in gevaar komen. Nu de lijsttrekker vanuit alle hoeken wordt bestookt, worden de huifkarren in cirkel getrokken rond het kamp. “De koers moet hetzelfde blijven, Brinkman is onze man maar de toon moet wél anders”, zo luidt het.

De CDA-fractie is niet gewend aan verliezen. Nederlagen waren ongebruikelijk, en macht vanzelfsprekend. Maar na voorspeld verlies in de opiniepeilingen is nu ook de eerste grote verkiezingsnederlaag voor het CDA een feit, in omvang en traumatisch effect bijna zo groot als die voor de KVP in het begin van de jaren zeventig. Maar het CDA kan het roer de komende maanden amper nog omgooien: verandering van koers of het aanstellen van een nieuwe lijsttrekker zou de partij volledig ongeloofwaardig maken. Het CDA moet de komende maanden dus de boer op met een weinig hoopvolle boodschap: bevriezing van de uitkeringen voor vier jaar, inclusief de AOW. En ook verdere ingrepen in de landbouwsector die de boerenbevolking, van origine een vaste CDA-burcht, tot rebellie heeft gebracht.

De fractie ontfermde zich gisteren over Brinkman. “Een andere koers of een andere lijsttrekker is niet aan de orde”, zegt Kamerlid H. Huibers die op plaats 44 van de CDA-lijst staat, een plaats die onverkiesbaar zou zijn als de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Kamerzetels zou worden omgerekend. “We moeten doorgaan, onze boodschap duidelijk maken aan de kiezers”. Zijn fractiegenoot J. de Hoop Scheffer was evenmin opgetogen. “De sfeer was goed maar we waren gistermiddag tijdens het extra fractieberaad niet in opperste vreugde bijeen”, zegt hij. “Het was een niet mis te verstane onvoldoende voor ons proefwerk.” Ook hij schaart zich achter Brinkman en denkt dat het CDA de boodschap beter moet uitleggen. “Ik denk, en velen hadden gisteren die overtuiging, dat we in de komende weken beter ons best moeten doen om onze boodschap uit te dragen. Dat is lastig omdat zij vrij hard is, maar we willen daar niet van afwijken. Maar we doen dat ook niet met oogkleppen op. Als de economie beter wordt dan kunnen er aanpassingen volgen. We zullen ieder jaar bekijken wat er aan aanpassingen mogelijk is”.

Inmiddels lijkt de partij te scheuren in twee kampen: de egelstelling rond Brinkman aan het Binnenhof ziet zich geconfronteerd met breed gevoelde onrust aan de basis. De gemeenteraadsverkiezingen lieten een massale uittocht zien van vooral bejaarden in Noord-Brabant en Limburg. Van de seniorenpartij in Maastricht tot het Algemeen Ouderen Verbond (AOV) in Eindhoven en de Algemene Bejaarden Tilburg: bejaarden organiseerden zich in lokale partijen met een landelijk thema - het omstreden plan om de AOW te bevriezen voor vier jaar. Het CDA-kader in het zuiden van het land begint de druk van de basis te voelen en wil aanpassing van de AOW-plannen van het CDA. “We moeten het AOW-voorstel veranderen”, zegt de de Bossche CDA-lijsttrekker P. van der Krabben, die achteruit ging van 11 naar 7 zetels. Met de lijsttrekkers van andere Brabantse steden zoals Tilburg, Eindhoven en Breda wil hij een extra-partijraad van het CDA om de AOW-plannen bij te stellen. “We zijn er om de kiezer te dienen. Als iets zo slecht uitpakt moet je het durven inslikken”. Zijn Tilburgse collega-lijsttrekker J. Melis zegt: “Het is voor ons absoluut onaanvaardbaar om ouderen te confronteren met bezuinigingen. Brinkman en Van Velzen beweren dat dat ook niet aan de orde is. Dan had dat duidelijker gezegd moeten worden.”

Vanavond vergaderen landelijke en plaatselijke CDA-politici om de verkiezingscampagne te evalueren. Bij die gelegenheid zullen de Brabantse lijsttrekkers voorstellen een buitengewone partijraad te bijeen te roepen om de bevriezing van de AOW ongedaan te maken.

De fractie wil echter doorgaan met een Brinkman die een andere toon aanslaat over bijvoorbeeld sociale zekerheid. In Rotterdam, op het verkiezingscongres van het CDA, sloeg Brinkman nog met de vuist op tafel om zich op het punt van de AOW onverbiddelijk te tonen. “Ik verrek het en ik weiger het om te zeggen dat we niet voor de ouderen staan”, aldus een toen geëmotioneerde Brinkman. Maar de donderpreek was niet overtuigend, en op die bijeenkomst bleef er ook verzet, van bijvoorbeeld de CDA-Kamerkring Amsterdam. “Ik kan dit plan voor de AOW niet verkopen en ik wil het ook niet verkopen”, zei het Amsterdamse raadslid Spit bij die gelegenheid. Maar de tegenstanders van Brinkmans AOW-boodschap zwegen nadien, de partij moest een eenheid uitstralen. Nu, na de harde verkiezingsnederlaag, staat voor een deel van de verontruste basis de AOW onverminderd op de agenda. De kiezers hebben duidelijk gesproken: tegen bevriezing van de AOW.